Nei oanlieding fan dy fynst publisearret RIXT twa fersen oer Abe Lenstra, it earste fers is Us Abe fan Durk Wiersma, dat gedicht hat earder yn it klupblêd fan Hearrenfean stien. It is skreaun by gelegenheid fan in oprop fan de LC om gedichten te skriuwen by stânbylden yn de iepenbiere romte.
It twadde fers hjit ek fan Us Abe en is fan Durk syn soan, Syds Wiersma, fan it Fries Film Archief, dy’t it filmke ûndutsen hat. It is (foar in part) in reaksje op it gedicht fan syn heit.
Jo kinne it kleurefilmke mei Abe Lenstra hjir besjen.
Palimpsest
Ik ha dit earder skreaun, wer wiske,
skrast yn lagen.
Ljocht dat skimket lit
wat wie nochris bestean,
ferfrissele mei farske halen.
Se hâlde út dat wa’t ik bin
net bliuwe kin, nea
west hat sa’t it hjir no stiet.
No’t it ljocht fersjit.
Ik sil dit nochris skriuwe, letter,
troch de groeden fan it no,
mar hoedener miskien.
Pinnen stûkje gauris, stomper
mei de jierren, tearder
ek it perkamint. It hânfêst
swakker mei it ljocht.
Wa’t my foargie op dit plak, ferjou my
it earste, al te fûle wiskjen.
Wa’t nei my komt, silst grif dit blêd
dy like ûnbeskreaun
wol winskje, inket
fan it oerflak skraabje, pinne
skerpje. Mei grutte halen
úteinsette.
Sa’t it giet.
Oant it ljocht fersjit.
‘Laten we eenvoudigweg iets moois maken/ Lit ús ienfâldichwei wat moais meitsje’ is Jan Kleefstra syn earste moannegedicht fan novimber 2020 by RIXT.
“Instanties vragen provincie jachtontheffing om weidevogels te beschermen”
Kop van een recent verschenen artikel. De instanties zijn: bond voor Friese vogelwachten, de jagersvereniging en de LTO, ofwel vogelbeschermers die onder meer eieren rapen, vogels en overig gedierte afmaken, leven doodmaaien en vergiftigen, en wat dies meer zij.
Er zijn veel dieren en vogels, met name weidevogels, die zich niet meer in het door ons naar ons hand gezette landschap thuis voelen. Die dwingen we tegen hun instinct en wil met veel geld te blijven. En er zijn vele dieren en vogels die hier wel goed terecht kunnen, maar die willen we hier niet hebben en die bestrijden we zoveel we kunnen. Dat is het geldverslindende natuurbeheer in Fryslân, zo langzamerhand gebaseerd op het zaaien van dood en verderf. Alsof het afmaken van tien- en tienduizenden ganzen per jaar nog niet genoeg is, moet nu ook alles wat een poot naar ‘onze’ weidevogels uit durft te steken eveneens gedood worden. En de mens treft geen schuld. We gaan door met het onleefbaar maken van biotopen en leefgemeenschappen, het creëren van een kunstmatig in stand gehouden landschap en menen dat we daarmee het leven van de mens dienen.
Met al dat we al vernield hebben, met het diepe bloedspoor dat we achter ons aanslepen, wie zijn wij in vredesnaam om te bepalen wie wel en wie niet mag leven. Alsof wij niet zelf deel van dat leven zijn. Al het leven heeft dezelfde afkomst en is afhankelijk van elkaar. Met ieder dier dat we afmaken, maken we een deel van onszelf dood. Hoe heeft het zo ver kunnen komen dat we ieder respect voor ons eigen leven en het leven van andere wezens kwijt zijn geraakt en dat we alleen dat wat achter een hek en bordjes is opgeborgen natuur noemen. Wij zijn natuur! Wij zijn alle andere wezens en alle andere wezens zijn wij.
Als deze in de kop gevraagde moorddadigheid wordt toegelaten (wat overigens met goedvinden van de gezagdragers al op grote schaal buiten de regels om gebeurt, met structurele roofvogelvervolging als absoluut dieptepunt. Gezagdragers die nu het thema biodiversiteit plots bloederig in de mond nemen) worden we het hele jaar door geconfronteerd met het meest laffe, laaghartige en zieke deel van de mensheid, genaamd jagers, die overal om ons heen als ‘fjildminsken’ en zogenaamde natuurliefhebbers bezig zijn in koelen bloede dieren af te maken die hun hongerige heil bij ons hebben gezocht.
Waar blijft de bestuurder die een eind aan deze barbaarse, laffe moorddadigheid maakt en van Fryslân een klein stukje aarde maakt waar het leven van al haar inwoners wordt gerespecteerd (is dat niet biodiversiteit?). Waar blijven de inwoners die deze moord- en doodslag niet onverschillig aan zich voorbij laten gaan, maar in opstand komen en dit niet langer tolereren.
Foto: Jan Kleefstra
Laten we eenvoudigweg iets moois maken
het jaar na jaar opstapelen van berkenlicht
in de schaduw waarrond genadig zacht
beroerd een nachtvlinder slaapt
laten we haar kleuren nabootsen
op de knieën langs de sloot
en het oog eruit
maak er een vogel van
de wereld ietwat kleiner
traag stelpend zingen
helpt een poosje
zorgen dat er niets verloren gaat
Lit ús ienfâldichwei wat moais meitsje
jier nei jier bjirkeljocht opsteapelje
yn it skaad dêr’t omhinne genedich sêft
beroerd in nachtflinter sliept
lit ús har kleuren neimalkje
op ’e knibbels by de sleat del
en it each derút
meitsje der in fûgel fan
de wrâld in krisseltsje lytser
stadich stjelpend sjonge
helpt in hoartsje
soargje dat der neat weirekket
Oersetting Syds Wiersma
Syds Wiersma skreau in gedicht nei oanlieding fan de Amearikaanske ferkiezingen.
Foto: Geart Tigchelaar
De rop fan in trollejong
ik leau net sa yn feiten
ik tyskje leaver wat om
mei QAnon-krypto-pripperkes
ik fertrou gjinien mear
behalve wat ik fiel
en feilich
fyn
connect the dots
ik haw dy jefte fan de dingen
djipper sjen, ik bin in heechsensitiveling
yn de jacuzzi fan myn bubbel
driuwend op it gewicht
fan skiednis en wittenskip
blaas ik bûltsjes
fan sinistere plots
you only have to connect the dots
Hy
sil se
ûntmaskerje
speetse al dy pedofilen
oan de Gates fan Deep State
simply connect the dots
wy krije gelyk
en oars helje wy ús gelyk
want wat is gelyk
fake only fake for the sake of
de gloarje fan it grutte
liederskip
Deroan
Ik stean foar de spegel mei it skearmes yn ’e hân
wylst der in strieltsje bloed my by it wang
delsipelet. Mei stompe blêden snijst dy earder.
Soks is ek mar in miening, dat ik set ’m fannijs op
it fel. Stadich glidet it meske rjochting
adamsappel.
Wat konklúzje lûkst by brekme oan in miening?
Ik bedoel, botte slim kin it net wêze dat wy
deroan geane, ik haw alteast gjin wanklank
heard fan ’e dinosaurussen.
Heal septimber strúnden tsien fêstelândichters fan RIXT mei fjouwer eilândichters in dei oer it waadeilân Skylge. Dat diene se yn fiif groepen en ûnder lieding fan in eilândichter. Dy brocht har/syn groepke op bysûndere plakjes yn de buert fan Hoarn. Under de titel Waailân waard de poëzy dy’t middeis makke waard jûns yn it bûtenteater fan de Folkshegeskoalle oan it publyk presintearre.
Ruud Knier, Yva Hokwerda en Syds Wiersma jûns by har optreden. Foto: Geart Tigchelaar
Hjoed de fjirde publikaasje. Fan Ruud Knier, Yva Hokwerda en Syds Wiersma. Ruud, in natoerman, naam de beide fêstelândichters mei op in tocht fan Hoarn troch de dunen nei Midslân oan See en doe fierder nei syn hûs yn Midslân-Noard. Yn it skaad by him yn ’e tún setten Yva en Syds syn gedicht ‘Terschelling’ yn it Frysk oer en skreau Ruud in fers oer hoe’t de beide dichters oan it oersetten wiene. Werom op de Folkshegeskoalle skreaune Syds en Yva noch in eigen gedicht.
Yva Hokwerda oan it dichtsjen op de Folkshegeskoalle. Foto: Geart Tigchelaar
Ruud KnierTerschelling
je ligt in de baarmoeder
van het Lage Land
omsloten door het vruchtwater
van de zee
door de bedding van je navelstreng
daal ik keer op keer in
in jouw langgerekte
lichaam
ik verstop me op je
koesterende plekken
onderga je rust en je zuiverende ziel
terwijl ik me - met jou - laat wiegen
door het levenbrengende water
en wanneer mijn herboren ik
jou - eeuwig ongeborene - verlaat
en ik terugdrijf naar het moederland
zie ik je vol weemoed in de verte vervagen:
Terschelling
Skylge
do leist yn it limoer
fan it Lege Lân
omfieme troch it fruchtwetter
fan de see
troch de slinge fan dyn nâlestring
daal ik kear op kear yn
yn dyn langrutsene
lichem
ik bring mysels ferside op dyn
koesterjende plakken
ûndergean dyn rêst en dyn suverjende siel
wylst ik my – mei dy- widzje lit
troch it libbenbringende wetter
en as myn nijberne ik
dy – ivige net-berne – ferlit
en ik weromdriuw nei it memmelân
sjoch ik mankelyk dy yn ‘e fierte ferdizenjen:
Skylge
oersetting: Yva Hokwerda, Syds Wiersma
Ruud Knier
Geboorte
een scherpe zucht,
een geest ontsnapt aan de kan
en ontvouwt zich als een wolk boven de tafel
breinen buigen zich
over een te verfriesen vers
vol te vertalen woorden
knarren proberen de code te kraken
op de weerbarstige deur
van een te openen kluis
plots vallen de geesten samen
met de nog dwarrelende wolk,
ontcijferende klanken klinken
en de deur opent zich
voor de verdichte woorden
van het herboren vers:
Schylge
Syds Wiersma lêst syn gedicht foar. Foto: Geart Tigchelaar
Syds Wiersmayn moria's mui
wat fêst en wat los
bestiet
mei sân dêr gnirdzjend tuskenyn
drifkjend oer earm dún
fynt fanneed ûndjip
woarteljend
hâld
yn it omwrotten spoar fan
de dichter
wachtet
de krigele miggedea
mei syn hert dauwiet
sobjend
op in ynsekteskeletsje
ridderke yn it harnas stoarn
de wurge gensiaan
mei de mantel net iepen
in steile keningin
koegelwiecks moadetiran
pronket net mear
ik wrakselje yn moria’s mui
de brui, de brui wol ik jaan
dy lytse god fan my
stiet mar te dûnsjen op fleagjende
wolkens fan stosel
bist fongen frij
op dit omklamme lân
mei pushback wetters achter maskers
seit de dichter
frij fertaald
jout it him del, krigest it op
mei hokker rjocht
eins oars
as neam it
gloede en brân fan koetsebei
hannen dy’t har waskje yn fliekrûd
even rosse rûkst
it eilângefoel
mar gjin beskûl, gjin macht
gjin rjocht
tsjin de stoarmen fan it fjoer
toarnbei hâldt, ikel falt
yn moria’s mui giest oan
dit heartbreak hotel
foarby
Yva HokwerdaSkylge-blauEn… hoe libbet it mei in oar, – wenstiger? – Ien slach mei de rym! –Allike hurd as de kustlineferdizene it oantinkenWei fan dy, ik, driuwend eilân …(út in fers fan: Marina Tsvetajeva – In writen fan jaloerskens) *
In sucht nei skjinne leylinen
– tusken dyn tsjerke en myn tsjerke –
brocht my fan ’e wâl
nei ’t eilân wer – werom
Dyn bywêzigens wurd ik algau
gewaar yn ’t skieppeklokjesblau
ek al binne de blommen like ticht
– hjoed –
as dyn doetiids sliepende eagen
Op ’e nij skinny-dip ik my
yn ús blauwe inket
fiel hoe wetterfêst it is – dizze kleur
fan wat wy net beneamme kinne,
net te lêzen fine yn ús tsjerken
en oan ’e himel nearne sichtber is
myn geast fljocht wêr’t se kin
waait in lân nei
dat de wâl altyd keart
Sa strún ik oer myn eilân
fyn it strân werom fan dy en my
Ik lês it sân,
tel op ’e nij de ribben
oer dyn rêch en fiel my hjir
finzen frij.
* Oersetting basearre op twa Nederlânske oersettingen fan it Russyske orizjineel,
beide mei de titel: Poging tot jaloezie
1. Van Aken/Das/Khrapovistkaja/Lubbers; út de bondel Jouw tedere mond – één en al kus
2. Berg/Wiebes; út de bondel Tsvetajeva – Werken
