Hiroshima, 6 augustus 1945

Earste moannegedicht augustus fan Sytse Jansma

Hjoed, 6 augustus, is der yn Hiroshima de betinking fan de atoombomramp yn 1945. De uraniumbom ‘Little boy’ waard op 9500 meter hichte boppe de stêd los litten. Under de oanfal hie de stêd sa’n 255.000 ynwenners. Doe’t de ‘a-bomb’ om 8.15 oere eksplodearre, kamen frijwol drekst 78.000 minsken om it libben as gefolch fan de ûntstiene druk en de yntinse waarmte dy’t frijkaam. It totaal oantal deaden rûn úteinlik nei de 140.000 ein 1945. Noch hieltyd binne der hibakusha’s (en bern dêr fan ) dy’t lêst hawwe fan de gefolgen fan dizze ramp.

De boargemaster (Kazumi Matsui) fan Hiroshima sei hjoed yn syn speech dat Japan it ferdrach ûndertekenje moat dat nukleêre bommen ferbanne wol. Neffens minister-presidint Shinzo Abe is dat noch net sa maklik. De Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons (TPNW) is yn july 2017 troch 122 lannen ûndertekene, útsein Japan en de USA.

Klik hjir foar de boarne fan de ynlieding

Foto: Sytse Jansma

 

Hiroshima, 6 augustus 1945

dit fers is in oanklacht tsjin nukleêre wapens
no’t ik wit hoe beheind piloaten, minsken, lannen

dat dan dochs it lûkje iepengiet, in ‘little boy’
boppe boartsjende skoallebern
in heit op ´e fyts nei wurk, in wachtsjende mem
op ´e treppen fan it sintraal stasjon

dat it samar omset wurde kin
yn inkele sekonden

minsken, pratende mei-inoar,
elkoar fol libben yn ´e eagen sjen,
gewoan sizze wat se op dat momint
even sizze woenen

ta sisterjende hompen fleis

in minsk, datst der bist,
en dan samar net mear

en dat alles dêrnei as yn in delirium
delslacht, as swart-helske rein

op it oerstallige; de kopkes op tafel,
it boartersguod yn ´e tún, de klean
yn ´e kast

en datst ûnder de brokstikken
fan wat in hûs west hat,
inkeld ferbrizele bonken fine kinst

wite poeier dat opstoot
by in allersêftst sigentsje

Opmjitte foar in skulpdier / Opmaat voor een schelpdier

moannegedicht 4  – Job Degenaar

Yn ‘e bocht by Surch, deun by de Ofslútdyk is in strantsje dêrt’st net swimme kinst, it is der fierstente ûndjip en it leit der fol mei waaddrek. Mar it is der prachtich en fielst dy fuort ferbûn mei alles wat dêr yn stilte plakhat: it wetter, de ielguozzen, de kobben en de oare fûgels, de núnders, de rook fan it waad.
Dêr ûntstie it begjin fan dit fers. Yn de einferzje gong it wilens oer djippere wetters dan dy’t dêr wiene. Uteinlik komt it dêr yn sa’n gedicht fan my hast altyd op út, oft ik dat no wol of net.

Opmjitte foar in skulpdier

Alles nimt it seegriis
yn syn melodrama mei
de kobbe oan de floedstripe
giet der ris goed foar sitten

fier, yn stille kolonne
gluorje lêste seilen
in silhûet ferstoot
weachslaggen sizze de wacht oan

Grutte tema’s wielje, gêste
streame yn ûndjippe puollen
Ik slút de skealjes, simbalen
tûmelje mei yn myn nachtuniversum

Wylst it wrot en syst’ret om my hinne
sakje ik it djippe tsjuster yn
en núnderje it liet net stil te krijen
dêr’t see fol fan sit

Opmaat voor een schelpdier

Alles neemt het zeegrijs
in z’n melodrama mee
de meeuw aan de vloedlijn
gaat er eens goed voor zitten

ver, in stille colonne
gloeien laatste zeilen
een silhouet verstuift
golfslagen zeggen de wacht aan

Grote thema’s kolken, gisten
stromen in ondiepe poelen
Ik sluit de schalen, cimbalen
tuimel in m’n nachtuniversum mee

Terwijl het om mij woelt en sist
daal ik naar het diepe duister
en neurie het onstilbaar lied
waarvan de zee vervuld is

 

It boreale slangeparadys / Het boreale slangenparadijs

Tredde moannegedicht fan Job Degenaar

Lûk it âldfrinzige wurd ‘boreaal’ út de ferjitdoaze en fansels krigest alderhande begripen en ideeën yn ‘e holle: Baudet, Wilders en noch mear rjochts populisme yn Europa. Yn dizze tiden stekt dat ferskynsel de kop wer op en it is krekt as binne wy te ferheard, te sleau om de dêrby hearrende tinkbylden mei krêftige arguminten te wjerlizzen.

 

It boreale slangeparadys

Nederlân appellân, paradys foar slangen: de gifleaze
fan de selsfoldienens, de giftige fan de leffens
en leagens, de wjirgjende fan de eigenwille

Se broeie ûnder dongbulten, hongerje har in wei
troch fjilden, stêden, ûnder flierren
meitsje har in nêst yn hollen, herten, wurden

Tusken de plinten fan de beskaving
stekke se de duvelske kopkes op
En wy, we slane ús inkeld foar de kop.

Het boreale slangenparadijs

Nederland appelland, paradijs voor slangen: de gifloze
van de zelfgenoegzaamheid, de giftige van de lafheid
en leugen, de wurgende van de willekeur

Ze broeien onder mesthopen, hongeren zich een weg
door velden, steden, onder vloeren
nestelen zich in hoofden, harten, woorden

Tussen de plinten van de beschaving
steken ze hun duivelse kopjes op
En wij, we slaan ons enkel voor de kop

 

Wytman yn Dakar / Witman in Dakar

Twadde moannegedicht fan Job Degenaar:

Hoe fielt dat no, as swarte man of frou yn in hast folslein wite mienskip? It is in situaasje dy’t no stadichoan út Nederlân ferdwynt. Ik ha yn myn libben as NT2- dosint in protte nijynkommelingen begelaat en ik fernuvere my soms oer har.
Afrikanen dy’t yn it hjitst fan ‘e simmer waarme winterjassen oanhiene en bygelyks net snapten wêrom’t Hollanners beammen yn ‘e tún hiene: “Thats a paradise for snakes!” Krektoarsom ha ik dat ûngemaklike gefoel sels ek ûnderfûn. By in poëzij-optreden yn Súd-Korea besocht ik my foar de groepsfoto sa lyts mooglik te meitsjen en dochs stuts ik der mei myn ‘hiel gewoane’ lingte fan 1.82 m. in pear koppen boppe-út. Yn Senegal makke ik soks op in oare wize mei.

Foto: Job Degenaar

Wytman yn Dakar

De fisken binne rôfsuchtich
de fûgels bûnt fan kleur
en bleek en toar is it gersfjild
dêr’t leguanen oer spatte
Ik pas min yn dit ferbân

It meridiane ljocht is tsjuster
ik haatsje de sloppewiken
sa gau’t minske-eagen my heine
bin ik inkeld noch bankbiljetten
Ik pas min yn dit ferbân

Oerdei krigest chikungunya
zika, dengue en as bonus giele koarts
nachts wurdt malaria der ynkroade:
fertocht is elke boade yn dit lân
Ik pas min yn dit ferbân

Witman in Dakar

De vissen zijn roofzuchtig
de vogels bontgekleurd
en bleek en dor is het gazon
waarover leguanen schieten
Ik pas slecht in dit verband

Het meridiane licht is duister
ik haat de sloppenwijken
zodra mensenogen me vangen
ben ik enkel bankbiljetten
Ik pas slecht in dit verband

Overdag krijg je chikungunya
zika, dengue en als bonus gele koorts
malaria wordt aangeleverd in de nacht:
verdacht is elke bode in dit land
Ik pas slecht in dit verband

Famke ûnderweis nei it weeffabryk / Meisje op weg naar de weeffabriek

Earste moannegedicht fan Job Degenaar.

Sa no en dan docht Unicef tiding oer bernearbeid, dat yn ‘e measte lannen ferbean is. Oer de hiele wrâld besjoen wurdt de situaasje stadichoan wol wat better, mar noch altyd wurdt fan 11 procent fan alle bern, sa’n 260 miljoen yn totaal, it rjocht ûntnommen nei skoalle te gean. Dit bart ûnder mear yn it suden fan India en Bangladesh. Bern wurkje dêr lange dagen foar mar in pear skytsinten. Yn faak ferskuorrend minne omstannichheden foarsjogge se sa, benammen wat de produksje fan moadeklean en tekstyl oanbelanget, yn it ferlet fan de konsuminten yn Europa, Feriene Steaten, ensfh.

Foto: Bangladesh Labour Foundation (BLF)

Famke ûnderweis nei it weeffabryk

Guon bern binne noait bern
dêr skine wy yn te berêsten

al iuwen wurde se brûkt
misbrûkt as bisten

De wrâld hâldt net op
as yn de iere moarn

in lyts famke rint nei it fabryk
om it web fan har earmoedich libben

dêr’t gjin ûntkommen oan is
kleurryk yn te weven

wylst wy oan de sinnige kant fan de ierde
ferbline de rêch takeare

nei skaadplakken
as dy fan har

 

Meisje op weg naar de weeffabriek

Sommige kinderen zijn nooit kind
daarin schijnen we te berusten

al eeuwen worden ze gebruikt
misbruikt als dieren

De wereld houdt niet op
als in de vroege morgen

een klein meisje loopt naar de fabriek
om het web van haar armzalig leven

waaruit ze niet ontsnappen kan
kleurrijk in te weven

terwijl wij aan de zonzij van de aarde
verblind de rug toekeren

naar schaduwplekken
als die van haar

 

Transfytse

Yva Hokwerda is dichter fan de moanne Juny by RIXT. Dit is har earste moannegedicht.

 

Foto: Google Maps

Transfytse

{ yn it lân fan Loaiïngea,
dêr’tst simpelwei de Oerdyk nimst
en komst op de Ivige Leane } 1

Dy’t my fytsen sjocht

– achtsjend om Snits de greiden
en lege mieden tuskentroch,
oeral
it lânskip lêzend en “rotkat!” razend
tsjin ’e stikeme slûpmeunsters
dêr’t kattefroulju
sa graach oer meie, jûns oerhinne aaie
wylst dy kringen fan poekys dernei
nachts te pikefretten meie –

moat witte: dêr gûl ik net om.

Dy ’t my dêr fytsen heart
moat witte: ik bin it net.

Op dy fyts
is myn stjoer in lûdleaze mûs, myn seal
de stoel foar myn buro yn in kantoar
fan gjin ferskil mear te meitsjen, omdat
nimmen sjonge doart,
it laitsjen smoart,
it pypfol praten dimmener is en
wurden mûskefeal-

Op dy fyts
heart myn oerstjoer gjin fûgels mear,
as earen sûzje troch stiltes
fan beton yn súntsjes folgetten
kannen en kruken, te swier
fan de mei-oan-naaide earen
om de besletten ynhâld noch te fetsjen.

Dy ’t har fytsen sjocht

achter myn sinnebril
– moarnsier by ’t skimerjen al opset
tsjin de miggen, fansels –

in kromme achte út,
in âlde five fol nije huzen bydel
– prachtich frijsteand
yn ’e rigele en mei de boat
yn ’t útgroeven wetter foar de doar –

moat witte: dêr bin ik net.

Dit is wol myn seal,
mar ik moat noch thúskomme
– yn in inkele krûderike berm kinst
net noflik lizzen gean, loai yn ’t gea –

en ik ha se noch net fine kind,
de wiere rintmasters, de tûke froulju
de werklik wittenden
hoe’t it komme moat.

Dy’t my fytsen heart
mei witte, ik bin it net

omdat ik gûl
om it boartsjen fan de hazzen yn it lân

en jachtsjend yn myn sykjen bin
nei de Griene Dyk

Yva Hokwerda
Twadde Pinksterdei 2019

 

1 Refrein út it fers Loaiïngeaster Leafde op fers2

 

Sûgen en oksen

Op ferkiezingsdei it twadde moannegedicht fan Simon Oosting, yn maaie Dichter fan de Moanne by RIXT.

Sûgen en oksen

Hy wit fan it patroan dizze lieder fan it folk
as er seit wat beskaving ús hjit net te sizzen
mei allúzjes dy’t rustke doarren nei djippe spelonken iepenje.
Dan wit er dat syn folk deemoedich praat fan ja ja ja
en tinkt dat er seit wat se hearre wolle
en dat de oaren ferbjustere en dûm en lilk
wêze sille en oeral en oerenlang petearje.

Dat er dan sizze kin dat er gjin frijheid hat om te sizzen
dat men net harkje en lêze kin
dat it wurden binne sûnder ramt
dat er der net fan witten hat.

Ja ja ja sil men dan wer knikke.

En de oaren as sûgen en oksen
brochten it sied fan it túch oer it lân.
Better bouwe se in sterk gewaaks
dat túch gjin romte jout
en swije se dy lieder yn ‘e lijte.

Wizer de hope foarby

Simon Oosting is ús dichter fan de moanne maaie. Hy ferbliuwt dizze wiken yn ’e skriuwersarke op de Feanhoop. ‘De fûgelwacht-ôfdieling Nij Beets/De Feanhoop hie it jierferslach 2018 yn de bus dien. Ik lies dat de sifers oer it tal greidefûgels alderferskuorrendst min binne. En myn eigen ûnderfining haw ik yn it taheakke fers beskreaun.’

Wizer de hope foarby

It Feanhoperlân leit yn grut ferskaat Greiden net-meand
en meand oeral sompige mieden en rûnom stiltelân
It wetter is skjin de loft berûn mar fol fan fûgels Alle
guozzen seach ik en sels slykwilsters en in inkelde leppelbek
en se sizze dat de see-earn yn ’e Alde Feanen piken hat

Hieltyd fierder hieltyd hurder gie ik op myn fyts om te finen
Mar yn trije lange dagen trije ljippen en it skries-skries-skries
hearde ik allinne fan efter de beammen De ljippen wiene wyld en
sloegen net op de swarte krieën En dy iene skries koe ik net sjen

Ik besleat ta in dei fan rou
Noch ienris tinke dat se oeral wiene
de maitiid werom komme lieten

En dan nim ik it ferlies en sil ik swije
want kleie betsjut hoopje
Swije is witte fan de hope foarby

De Feanhoop, maaie 2019

Oer kanarjes

Hjoed it twadde moannegedicht fan ús dichter fan april Gerrit de Vries.

 

 

Oer kanarjes

eartiids yn de koalemyn
hong in koaike yn de galerij
siet efter traaljes in kanarje

koalmonokside
tekoart oan soerstof
myngas wie in gefaar

de mynwurkers wisten
as it fluitsjen ophold
dat der wat net doogde

beppe hie twa kanarjes
Piet en Jubel
oant op in dei de boarre
hja fuorre Piet sjongsied

sêd siet er te jubeljen
op syn stôk
doe’t beide âld wienen
foel er dêr ôf

in skries huft him
de snaffel stikken
siket nei iten
dat der net langer is

op de útdrûge grien
monotoane hûngerpôle
draaft in pyk op ‘e flecht
him út de liken

doch mar krekt
as is alles yn oarder
in greide is gjin koalemyn
in skries is gjin kanarje

Semana Santa

Hjoed op Goedfreed it earste moannegedicht fan Gerrit de Vries, ús dichter fan de moanne april. ‘Semana Santa’ rekket oan guon aktuele saken dy’t yn dizze Goede Wike, de wike foar Peaske, plakfûnen.

Semana Santa

yn Southampton is it krekt
120 jier lyn dat Mary Anne Rogers
har libben joech foar oare passazjiers
fan fearboat Stella
God nim my
rôp hja doe’t it skip
yn de weagen ferdwûn

te uzes skrast in boreale ûle
slacht de heakken yn in lytse mûs
dy’t pipet dat God grut is
as de jûn falt slacht de ûle
wjukken út fiert ús de nacht yn
dat er mar fier fleane mei
messias fan Minerva op de rêch
swetsend oer de ûndergong
hiel fier it noarden yn

yn Vigo is de wike hillich
slane manlju mei pearse puntmûtsen
de iuwen lâns stap boem
stap boem op trommels
lûke in âlde Messias op in ezel
op in karre de krúswei bydel
stiet it folk mei palmblêden
en farske tûken Hosanna

yn Parys baarnt de Notre-Dame
mar de toarnekroan is rêden
en de wyn foar it lêste nachtmiel
kin noch skonken wurde
yn âlde gouden tsjelken

yn Amsterdam springe
kreas blanke ûnferstannen
op en del want Ajax
en op Skiphol wurde tulpen
yn in oare fûgel ynladen
foar stêd en wrâld

in maitiid as gjin oar
in maitiid as altyd
de palmtûken
kinne it jiskefet wer yn