It boreale slangeparadys / Het boreale slangenparadijs

Tredde moannegedicht fan Job Degenaar

Lûk it âldfrinzige wurd ‘boreaal’ út de ferjitdoaze en fansels krigest alderhande begripen en ideeën yn ‘e holle: Baudet, Wilders en noch mear rjochts populisme yn Europa. Yn dizze tiden stekt dat ferskynsel de kop wer op en it is krekt as binne wy te ferheard, te sleau om de dêrby hearrende tinkbylden mei krêftige arguminten te wjerlizzen.

 

It boreale slangeparadys

Nederlân appellân, paradys foar slangen: de gifleaze
fan de selsfoldienens, de giftige fan de leffens
en leagens, de wjirgjende fan de eigenwille

Se broeie ûnder dongbulten, hongerje har in wei
troch fjilden, stêden, ûnder flierren
meitsje har in nêst yn hollen, herten, wurden

Tusken de plinten fan de beskaving
stekke se de duvelske kopkes op
En wy, we slane ús inkeld foar de kop.

Het boreale slangenparadijs

Nederland appelland, paradijs voor slangen: de gifloze
van de zelfgenoegzaamheid, de giftige van de lafheid
en leugen, de wurgende van de willekeur

Ze broeien onder mesthopen, hongeren zich een weg
door velden, steden, onder vloeren
nestelen zich in hoofden, harten, woorden

Tussen de plinten van de beschaving
steken ze hun duivelse kopjes op
En wij, we slaan ons enkel voor de kop

 

Wytman yn Dakar / Witman in Dakar

Twadde moannegedicht fan Job Degenaar:

Hoe fielt dat no, as swarte man of frou yn in hast folslein wite mienskip? It is in situaasje dy’t no stadichoan út Nederlân ferdwynt. Ik ha yn myn libben as NT2- dosint in protte nijynkommelingen begelaat en ik fernuvere my soms oer har.
Afrikanen dy’t yn it hjitst fan ‘e simmer waarme winterjassen oanhiene en bygelyks net snapten wêrom’t Hollanners beammen yn ‘e tún hiene: “Thats a paradise for snakes!” Krektoarsom ha ik dat ûngemaklike gefoel sels ek ûnderfûn. By in poëzij-optreden yn Súd-Korea besocht ik my foar de groepsfoto sa lyts mooglik te meitsjen en dochs stuts ik der mei myn ‘hiel gewoane’ lingte fan 1.82 m. in pear koppen boppe-út. Yn Senegal makke ik soks op in oare wize mei.

Foto: Job Degenaar

Wytman yn Dakar

De fisken binne rôfsuchtich
de fûgels bûnt fan kleur
en bleek en toar is it gersfjild
dêr’t leguanen oer spatte
Ik pas min yn dit ferbân

It meridiane ljocht is tsjuster
ik haatsje de sloppewiken
sa gau’t minske-eagen my heine
bin ik inkeld noch bankbiljetten
Ik pas min yn dit ferbân

Oerdei krigest chikungunya
zika, dengue en as bonus giele koarts
nachts wurdt malaria der ynkroade:
fertocht is elke boade yn dit lân
Ik pas min yn dit ferbân

Witman in Dakar

De vissen zijn roofzuchtig
de vogels bontgekleurd
en bleek en dor is het gazon
waarover leguanen schieten
Ik pas slecht in dit verband

Het meridiane licht is duister
ik haat de sloppenwijken
zodra mensenogen me vangen
ben ik enkel bankbiljetten
Ik pas slecht in dit verband

Overdag krijg je chikungunya
zika, dengue en als bonus gele koorts
malaria wordt aangeleverd in de nacht:
verdacht is elke bode in dit land
Ik pas slecht in dit verband

Famke ûnderweis nei it weeffabryk / Meisje op weg naar de weeffabriek

Earste moannegedicht fan Job Degenaar.

Sa no en dan docht Unicef tiding oer bernearbeid, dat yn ‘e measte lannen ferbean is. Oer de hiele wrâld besjoen wurdt de situaasje stadichoan wol wat better, mar noch altyd wurdt fan 11 procent fan alle bern, sa’n 260 miljoen yn totaal, it rjocht ûntnommen nei skoalle te gean. Dit bart ûnder mear yn it suden fan India en Bangladesh. Bern wurkje dêr lange dagen foar mar in pear skytsinten. Yn faak ferskuorrend minne omstannichheden foarsjogge se sa, benammen wat de produksje fan moadeklean en tekstyl oanbelanget, yn it ferlet fan de konsuminten yn Europa, Feriene Steaten, ensfh.

Foto: Bangladesh Labour Foundation (BLF)

Famke ûnderweis nei it weeffabryk

Guon bern binne noait bern
dêr skine wy yn te berêsten

al iuwen wurde se brûkt
misbrûkt as bisten

De wrâld hâldt net op
as yn de iere moarn

in lyts famke rint nei it fabryk
om it web fan har earmoedich libben

dêr’t gjin ûntkommen oan is
kleurryk yn te weven

wylst wy oan de sinnige kant fan de ierde
ferbline de rêch takeare

nei skaadplakken
as dy fan har

 

Meisje op weg naar de weeffabriek

Sommige kinderen zijn nooit kind
daarin schijnen we te berusten

al eeuwen worden ze gebruikt
misbruikt als dieren

De wereld houdt niet op
als in de vroege morgen

een klein meisje loopt naar de fabriek
om het web van haar armzalig leven

waaruit ze niet ontsnappen kan
kleurrijk in te weven

terwijl wij aan de zonzij van de aarde
verblind de rug toekeren

naar schaduwplekken
als die van haar

 

oester

Kommende sneintemiddei wurdt de debútbondel Unlân fan Gerrit de Vries presintearre. De bondel ferskynt by útjouwerij Hispel. Hjirûnder in foarpublikaasje fan it fers ‘Oester’. Mear ynfo oer de presintaasje, fine jo hjir: https://rixt.frl/2019/06/15/3272/

oester

úteinlik is der mar ien fraach
ast mei dysels wol libje kinst

as in oester
neaken op in skaaltsje
lis ik hjir foar dy
meist my
de pearels wol
út de bealch snije
mar asjeblyft
gjin sitroen
gjin sâlt

dûkelmantsjes yn Firenze

In gedicht fan Jan Kooistra oer de waarmte en ferkuolling yn in Grand Hotel Europa.

dûkelmantsjes yn Firenze

de dei giet
de dage te boppe
de stêd mei syn ivige pracht
suchtet as alear
yn ‘e waarme fallei
de Porta Romana stiet wagewiid iepen
tûzenen kringe har troch
neare donkere strjitten
op nei ljochtere pleinen

it liif moat ferkuolling
mar de geast ûntkomt
rint lâns de iiskâlde see
sjocht parmantich rinnende
dûkelmantsjes
fielt har hân
sliept mei har op ien kessen

de jûn falt
in doarmjende man
op wei nei de delling
messkerp syn bylden
fan de sipressen
allinnich de kontoeren

© Jan Kooistra

Gniisgas

Minsken rinne brânwûnen oan hannen en fuotten op by it brûken fan gniisgas út gassilinders fier ûnder it friespunt. In foarstel fan dichter Tsjisse Hettema: gjin gniisgas út in flesse, mar út de literatuer.

Gniisgas

Yn gjin jierren haw ik sa ferskriklik lake
as om de deiboeken fan Hans Warren
fingerjend foarsichtich stean ik mysels
yn âlde geskriften fan leargongen in idel wêzen ta
hoe’t er beskriuwt dat der gjin grutter ûnbenul op administratyf gebiet is
as hy
syn perikels mei de belêstingtsjinst

de ezelman reizget as in fakir op ‘e rêch
in taai daai syn melodyen drage fier
in rûte fan simpel praten
de reisbeskriuwings fan Bob den Uyl
dy’t tajaan moat dat er leaver net op reis gie
al it ûngemak ûnderweis
en de dingen dy’tst leaver net sjochst

it moat toch in foarm fan werkenning wêze

© Tsjisse Hettema

Transfytse

Yva Hokwerda is dichter fan de moanne Juny by RIXT. Dit is har earste moannegedicht.

 

Foto: Google Maps

Transfytse

{ yn it lân fan Loaiïngea,
dêr’tst simpelwei de Oerdyk nimst
en komst op de Ivige Leane } 1

Dy’t my fytsen sjocht

– achtsjend om Snits de greiden
en lege mieden tuskentroch,
oeral
it lânskip lêzend en “rotkat!” razend
tsjin ’e stikeme slûpmeunsters
dêr’t kattefroulju
sa graach oer meie, jûns oerhinne aaie
wylst dy kringen fan poekys dernei
nachts te pikefretten meie –

moat witte: dêr gûl ik net om.

Dy ’t my dêr fytsen heart
moat witte: ik bin it net.

Op dy fyts
is myn stjoer in lûdleaze mûs, myn seal
de stoel foar myn buro yn in kantoar
fan gjin ferskil mear te meitsjen, omdat
nimmen sjonge doart,
it laitsjen smoart,
it pypfol praten dimmener is en
wurden mûskefeal-

Op dy fyts
heart myn oerstjoer gjin fûgels mear,
as earen sûzje troch stiltes
fan beton yn súntsjes folgetten
kannen en kruken, te swier
fan de mei-oan-naaide earen
om de besletten ynhâld noch te fetsjen.

Dy ’t har fytsen sjocht

achter myn sinnebril
– moarnsier by ’t skimerjen al opset
tsjin de miggen, fansels –

in kromme achte út,
in âlde five fol nije huzen bydel
– prachtich frijsteand
yn ’e rigele en mei de boat
yn ’t útgroeven wetter foar de doar –

moat witte: dêr bin ik net.

Dit is wol myn seal,
mar ik moat noch thúskomme
– yn in inkele krûderike berm kinst
net noflik lizzen gean, loai yn ’t gea –

en ik ha se noch net fine kind,
de wiere rintmasters, de tûke froulju
de werklik wittenden
hoe’t it komme moat.

Dy’t my fytsen heart
mei witte, ik bin it net

omdat ik gûl
om it boartsjen fan de hazzen yn it lân

en jachtsjend yn myn sykjen bin
nei de Griene Dyk

Yva Hokwerda
Twadde Pinksterdei 2019

 

1 Refrein út it fers Loaiïngeaster Leafde op fers2

 

op wei nei

Yn april is dichter Geart Tigchelaar op ’e fyts stapt om ôf te reizgjen nei it Soutar Festival of Words yn Perth, Skotlân. William Soutar – dêr’t it festival nei neamd is – wie in dichter, dy’t sawol yn it Ingelsk as yn it Skotsk skreau. Hy wie berne yn 1898 en stoarn yn 1943, fan syn tweintichste ôf wie er bêdlegerich troch de sykte fan Bechterew. Nei oanlieding fan Soutar syn libben en poëzy en de reis fan Tigchelaar hinne en wer Perth hat er in fers skreaun. Syn bûnsmaat, Daibhidh Eyre dêr’t Tigchelaar it optreden op it festival mei dien hat, hat it fers oersetten nei it Skotksk.

op wei nei

it fierst giet men yn selskip
fan jinsels
mei de trouwe bûnsmaten
oantinkens en fantasije
alle dagen de doar út
op ‘e lûden troch iepen finster
mei bekende rook
fan alear is de belibbing
op ‘e nij fyts ik oan him foarby
op in bêd yn in keamer
krekt om dy reden grutter
dichter
as ik foar wa’t de wrâld
iepen leit
bannen streekje flugger
oer ûnbekende paden
as de pinne omdoch
oer ûnbeskreaun
fel papier

© Geart Tigchelaar

oan the wey tae

the farrest ye’ll gae in fellaship
o yirsel
wi the true boun mates
hings to hink oan an fantasy
aw the days oot the door
oan the soonds trouch the apen windae
wi weel-kent reek
aa afore tae be lived the day
A cycle by him anew
oan a bed in a chamber
fir richt reason o thoan greater
makar
nor A fir whom the warld
lies apen
tire-baunds straik flochty
ower unkent pads
as the dingit pen
ower unscreivit
fell o paper

Oersetting: Daibhidh Eyre

Yn ’e tún fan Jan Ritskes

Martsje de Jong wie freedtejûn, 31 maaie, by de Poëzynacht fan Jan Ritskes yn Twizel. Nei ôfrin skreau se in fers as ympresje. Dêrmei debutearret se as dichter.

Sigrid Kingma

Yn ’e tún fan Jan Ritskes

In tientsje foar prosecco en in stoel
tusken beammen mei fûgels
drage dichters foar
mankelyk ek
as de safolste auto
harren lûd ferseaget
Stilte
wie der dochs al net
keapjûn yn Bûtenpost, ommers
en yn pingo’s
knoarren kikkerts
Ek dichters dizze jûn
In stiltetrein stoppet
foar de draaimûne
yn Aarhus
sykje ljippen hâld
fan my yn mislearre leafdeslieten
en yn dielde enerzjy
yeeaah
yn dielde enerzjy
Lâns in ljochtslang
knoffelje ik my in paad nei
in skaftkeet mei de kaai deryn
piel efter de frouljusdoar
mei myn ritske
gean der noflik by sitten
Lit de natuer syn loop
by it lûd fan in aggregaat
falt myn each
op in stikker op ’e doar
Ferbean te skiten
Thús helje ik de fersen
troch elkoar en
de kaai fan de skaftkeet
beskamme út myn bûse.

© Martsje de Jong

Sûgen en oksen

Op ferkiezingsdei it twadde moannegedicht fan Simon Oosting, yn maaie Dichter fan de Moanne by RIXT.

Sûgen en oksen

Hy wit fan it patroan dizze lieder fan it folk
as er seit wat beskaving ús hjit net te sizzen
mei allúzjes dy’t rustke doarren nei djippe spelonken iepenje.
Dan wit er dat syn folk deemoedich praat fan ja ja ja
en tinkt dat er seit wat se hearre wolle
en dat de oaren ferbjustere en dûm en lilk
wêze sille en oeral en oerenlang petearje.

Dat er dan sizze kin dat er gjin frijheid hat om te sizzen
dat men net harkje en lêze kin
dat it wurden binne sûnder ramt
dat er der net fan witten hat.

Ja ja ja sil men dan wer knikke.

En de oaren as sûgen en oksen
brochten it sied fan it túch oer it lân.
Better bouwe se in sterk gewaaks
dat túch gjin romte jout
en swije se dy lieder yn ‘e lijte.