Rixt – Frysk dichterskollektyf
Frysk dichterskollektyf
De gaos om de Brexit hinne ynspirearre Tryntsje van der Veer ta it folgjende gedicht
útstel op útstel tiid of gjin tiid is de fraach no’t it eilân fierder swimt ûnwissens de oerhân hat bûtengrinzen net skowe it stimmen weistimd tiid of gjin tiid is it antwurd no’t de lytse man ropt wif syn efterban it meartal wankel syn stimme heas tiid of gjin tiid is de fraach no’t de roas fertutearzet it lân in kar freget útstel op útstel de draak ûntstimd beware of the dragon
Op 30-10-19 treedt Peter Vermaat foar RIXT op by IepenUp Live. It is in jûn oer de Koerden. Sjoch by IepenUp op Facebook foar mear ynformaasje.
wachtsje al stiet de wrâld ek yn ’e brân en feecht de stoarm dyn leafste om al kreaket de beam, knikt de blom en is it hôf ta ’t moarch tegnaud al jout de ikker skraach genôch rotsje de setters op ’e bouwen al is it wynfet jittiksoer smakket it bier nei krante en rust al binn’ de greiden skraal fan rôverij en stiet gjin ko mear yn it bûthús do moatst wol sjonge tsjin ’e wyn en ’t fjoer, de rôten dûnsje litte do moatst in stim opsette oant de leechte einlings sprekke wol dyn foet set troch, it koard is slop do hâldst wat skûtels yn ’e loft en sjoch, wat net bestiet, komt op wy wachtsje op it ûnfoltôge út: peter vermaat, op vleugels van de wind (discovery books) ljouwert 2015, s. 76. oersetting: syds wiersma
wachten al staat de wereld ook in brand en slaat de storm je lief omver al kraakt de boom en knakt de bloem en is de bongerd aangetast al brengt de akker niets meer op en rot het pootgoed op het veld al is het vat met wijn verzuurd en smaakt het bier naar krant en roest al zijn de weiden leeggeroofd en staat geen rund meer in zijn stal je moet wel zingen tegen wind en vuur, de ratten laten dansen je moet je stem verheffen tot de leegte eind’lijk spreken gaat je voet gaat voort, het koord is slap je houdt wat schotels in de lucht en zie, wat niet bestaat, komt op we wachten op het onvoltooide uit: peter vermaat, op vleugels van de wind (discovery books) leeuwarden 2015. pag. 76.
het kleinkind ter nagedachtenis van aylan kurdi hij trof me, had je kleinkind kunnen zijn vertrouwd zijn rode shirt zijn blauwe broek zijn mollig peuterlijf als hoort bij ons het water droeg hem, beeld dat niet verdwijnt kobani, stad waar moslims moslims doden waar kaartjes huizen treinen zijn verbrand waar je niet weg kunt vliegen als een vogel waar luipaarden zich opwerpen als goden hij had, wie weet, de mensheid kunnen redden het laatste medicijn door hem ontdekt je kunt op een verstomde schreeuw niet wedden ommuurde steden worden werelddelen en grachten zeeën, pek heet nu beleid in ’t donker dolt de maan met smeekgebeden uit: peter vermaat, gebroken akkers en slauerhoffs weemoed (discovery books) leeuwarden 2018, pag. 170
Op 24 oktober lêstlyn wie it gesellich fol yn De Basuin yn Ljouwert. Mei’t de Deenske dichter Carsten René Nielsen seis wiken yn Grins ferbliuwt om nij wurk te skriuwen en ûnder oaren Nyk de Vries oer te setten, hie RIXT him útnûge foar in optreden. Trochdat Nielsen in proazadichter pur sang is, waard de jûn om dat sjenre hinne boud. Om dy reden wie proazadichter fan eigen boaiem Nyk de Vries ek oanwêzich.
De wikseljende gelegenheidsformaasje Reade Runen – besteande út Elmar Kuiper, Cornelis van der Wal, Syds Wiersma en Geart Tigchelaar – dy’t in bân mei Denemarken hat, om’t hja dêr yn maart fan dit jier wienen en no in Frysk-Deenske bondel gearstalle en oersette, trede ek op. Lykas sein is it in wikseljende formaasje, dat Hein Jaap Hilarides ferfong op ’e jûn Tigchelaar, mei’t dy lêste de jûn al oaninoar prate.
Tigchelaar begûn de jûn mei de fraach oan it publyk oft hja wol wisten wat no eins in proazagedicht wie. Der gie skruten in fingerke as twa omheech. Hy hope dêrom dat de minsken oan ’e ein fan de jûn wizer wêze soenen.
Hilarides biet de spits ôf mei fersen yn it Biltsk en sels yn it Ingelsk, om Nielsen te geriven. Der moat hjir sein wurde dat Nielsen Nederlânsk leart en dat wilens al aardich neikomme kin.
De Vries hie alle tiid om ôfwikseljend mei muzyk en byld syn proazagedichten foar te dragen. Dat wie sa in mear multymediaal optreden en wie net allinnich goed, mar joech de jûn ek fariaasje.
Syds Wiersma hat fan ’t simmer yn Ierlân west en alle ûnderfinings en moetings dy’t er dêr opdien hat, jit er no yn it mal fan it proazagedicht. Ferheljend en mei rike taal naam er it publyk mei op syn reis.
Carsten René Nielsen hie in bûnte seleksje makke fan syn gedichten út syn lêste bondel Enogfyrre tin (Ienfjirtich dingen) en Tigchelaar lies dêrby oersettings foar yn sawol it Nederlânsk as it Frysk. Der wienen yn it publyk minsken dy’t it Deensk neikomme koenen, dat Nielsen wie wakker optein dat der ûnder syn Deenske foardracht lake waard.
Nei it skoft wie it wurd oan Elmar Kuiper dy’t op ’t skik wie en tusken syn foarlêzen troch smeudich fertelde oer de tiid dat hy as lyts jonkje mei syn heit, dy’t feefotograaf wie, meigie.
De Vries kaam wer oan bar mei syn performance. Hy naam ús mei nei in fraachpetear dat hy en oaren fan de Blauwe Fedde mei Rink van der Velde hienen, yn LA sieten wy op in hyskraan, it folgjende momint yn it kluphûs op ’e Harkema. Nielsen fertelde dêrby noch dat de perfekte oersetting fan ‘kluphûs’ yn it Deensk ‘forsamlingshus’ is. In bettere oersetting is der yn gjin oare taal tinkber, is er fan miening.
Cornelis van der Wal lies fjouwer oersette proazagedichten foar fan Rimbaud, Baudelaire en Revérdy. De lêste is minder bekend, hy moast bekenne dat er Revérdy sels ek net earder koe as no. Van der Wal hie de fersen treflik oersetten en de justjes rauwe fersen akkordearren perfekt mei syn Walliaanske foardracht.
De Frânsen hawwe it proazagedicht útfûn, sa kin steld wurde. Dat wie foar Nielsen in geweldich brechje, nei’t Tigchelaar him frege hie om it publyk jitris dúdlik te meitsjen wat no in proazagedicht is. Yn Frankryk wie it allegearre begûn, mar hjoed-de-dei is it benammen yn de Feriene Steaten en Kanada in soad brûkte fersfoarm, yn Europa net sa bot (mear).
It proazafers sit hiel ticht tsjin it saneamde flash fiction oan. In proazagedicht is faak ek ferheljend, it is koart proaza, mar nettsjinsteande dat is it poëtysk fan taal en mear ynklonken. Yn de bondels fan De Vries steane gedichten dy’t Nielsen dan wer ûnder it koartproaza befiemje soe, mar Nielsen konkludearre dat it wichtichste skaaimerk wannear’t in proazagedicht in proazagedicht is bywannear’t de dichter it sels sa betitelet. Op it omkaft fan De Vries syn bondels stiet dat it proazagedichten binne. En dêrfandinne binne it simpelwei proazagedichten, neffens Nielsen, om’t men sa de lêzer in freemwurk jout.
Dêr koe nimmen yn ’e seal mear oan taheakje, dat dêrom betanke Tigchelaar yn it bysûnder Dichterskollektyf RIXT en Boeken fan Fryslân foar de (finansjele) stipe en koe sa elkenien yn de smûke Basuin noch ien drinke mei de dichters.
Tekst en foto’s: Geart Tigchelaar
Syds Wiersma skreau yn dizze wike fan Brexit suspense in rap against BJ-gedicht.
Boris Boris is in kloaris, tocht ik lang. In tragysk Our Lady of Eton-gefaltsje, jongleur-poseur produkt fan ûnbedoarn, gefoelich ferknipt yn it wrede spul fan head boys’ fagging en flogging. Boris is in clown, rôp ik mei yn it Chorus fan de Lilken. Mar Boris is in type jongste omke, dy’t as er samar wer ris opdûkt de wolkomme spotske pias fan âldeljus moares is, dy’t ast siik bist even oanwipt knypeagjend in seksboekje ûnder it matras pript. Foar Boris binn’ nije soares in kwestje fan, mar sjoch no ris! Wer in slach ferlern is alwer in nije kâns. Ferlieze is usual business, neat oars as oates en toates mei de spindoctor oan in pint in nije bypass te betinken straight away to the holy grail. Dat Boris sil winne. Al teknypt er de Noard-Ieren as luzen op ‘e kaam. Al flokke de Skotten har de kloaten út ‘e rokken. Al waarje ynklauwerige frijhannelsgeasten aanst troch de Old Smoke fan Londen om. Boris wint, want Boris waard as iennichste stoned fan de kick to get it done As in reapseine derwisj leit er foar de doar fan syn godlike leafste: GOAL ACCOMPLISHED AT ALL COSTS PLEASE LET ME IN © Syds Wiersma
Filmke: Geart Tigchelaar
Willem Abma hie in bysûndere moeting op in terras…
Skalkedjip op it terras siet er allinne, oan in taffeltsje mei seis stuollen, dûknekkich, briltsje op; tritich sawat. sûnder euvelmoed frege ik: ‘binne dizze stuollen frij?’ djipwei klonken lûden. in net te bedjipjen andert? wylst kniep er de hannen ticht, de eagen ljochten blau. eagen dy’t har net hechten. wat letter kaam syn heit en skode oan, gjin wurden tusken him en my. doe’t ik opstapte, groete ik de soan; gjin reaksje diskear. mar, o, dy yngoede eachopslach dy’t my net socht hie.
Dit fers is skreaun nei oanlieding fan ’e sitewaasje yn Ruinerwold. It is Tryntsje van der Veer har earste moannegedicht fan oktober.
heale moanne yn ljochtskyn swartblau in huver heal myn hert fan rûchte raaien heapen dridze yn in droaneflecht it hûs de skuorre it hiem ûntsletten hiel myn holle fol fan bedriuwen it doek is fallen yn neaken ljocht in beam de tún sleatten stjonke tidigje op kaaien leafsten en oerrinners helpers yn it swart by ljochtmoanne koarje doarren sûnder ferwar yn ’e kelders stiicht it wetter rioelen lige nea oant folle moanne burden en âlde klean tiden lige nea yn ljochtskyn swartblau in huver
Tsead Bruinja skreau it ûndersteande fers nei oanieding fan de boereprotesten fan ferline wike. De oarsrpronlike tekst is yn it Nederlânsk, Geart Tigchelaar soarge foar de oersetting.
leaver nei it Maliefjild as oan ’e hoannebalke tinke jo der wolris oer om út it libben te stappen? frege agrarysk coach monique te kiefte yn 2018 oan in tal boeren mear as 10 minsken seinen ja seit se yn in item fan nieuwsuur fan novimber ferline jier echt soargen makke sy har earst wannear’t in boer neat sei en sy seach dat er him betrape fielde boeren binne binnenfetters dy freegje net maklik om help ferliest dyn buorkerij dan ferliest net allinnich dyn eigen baan ferliest de baan fan dyn bern grûn dêr’tst in bân mei hast it is net it fallyt fan in man mar fan in famylje litst ferlern gean wat dyn âlden en har âlden opboud hawwe dêr soe ik ek foar mei de trekker nei de haach gean doe’t ik net springe doarst haw ik de dûmny belle seit in brabânske bargeboer yn itselde item dy is fuortdaliks kommen en hat my sein helje dat tou dêr gau wei