It is hjoed presys twa jier lyn dat ús heit ferstoar. Oer it gegeven, it ferstjerren fan ’e heit, dêr’t elk in kear foar komt te stean, of men moat sels al earder gean, skreau ik in syklus fan tolve fersen: It heitejier I o/m XII. Dy syklus is opnommen yn myn tredde dichtbondel, Wij yn ’e draaimûne. Dy bondel komt yn april út, tagelyk mei myn earste roman, beide by de Afûk Utjouwerij. Hjir alfêst, as myn earste moannegedicht, in priuwke:
It heitejier
I
It begjint mei in fal. O, wat koe er
it yndertiid al min ferneare, de
bult op ’e kop. ‘In goede rider falt
net.’ Doe koe er it op it iis smite.
‘As ik dy wurgens earst mar kwyt
bin.’ Hieltyd lytser de blokjes om.
Dêr’t er oars de gek mei hie, in
ynienen amper ôf te lizzen wei.
——–
IV
mar hy wurdt der net better fan.
Nim him no mar mei, Tiid! Dat
ik dat nachts snokskouderjend
op it húske nochris tinke soe.
Hy dy’t sels sa’n skerp each
hie foar sykte, yn eigen en
oaren har ierappels. Beret de
hân dy’t it lof út ’e grûn luts.
ready made over Zoe, ’t kontenerskip dat nijjaarsnacht boven de Waddenailanden 291 konteners wegbrocht het
Piepskúm en de konteners fan ôns kônsumpsymaatskappij
1
Op Tessel spoele kúpstoeltsys en auto-onderdelen an; op Flyland lattebooiems, kúpstoeltsys, oprôlde fleece-dekens en drie hele konteners; op Terskelling bergen speulgoed, auto-onderdelen, klapstoeltsys en ’n stikkene kontener; op ’t Rif tussen ’t Ameland en Skier 75 koelkassen en 25 koelkassen op de kwelders fan ’t fastelând; op de seedyk bij Ternaard ’n bats skoenen; bij Moddergat hândtassys, stoelen, doazen met damesskoenen en dúzzenden brokken piepskúm; op Skier bij paal 7 tiendúzzenden witte plestiken boltsys, ’n oranje speulgoedhelmpy, houtene stoeltsys, krukkys, topmatrassen, púdsys fol met goedkoop speulgoed, Philips-ledlampys, friezers, forf-rôlertsys, keukenpepier, seeppompys, Ikea-meubels, allegaar plestiken spul, twee sakken perokside en deur de noordewyn nag ’n laag plestik; op Rottumerplaat en Rottumeroog feul ferpakkingsmateriaal; en op Borkum twintig flatscreen-tillefizys.
In de see drive ’n kontener met dibenzoyl perokside en ’n kontener met lithium-ionbatterijen, stofsugerslangen, keukendoekys, autodeuren, kûnststof speulgoedhamers, kynderwagenwieltsys, gimpys, Italiaanse damessandalen maakt in Poalen, krukkys, watteerde kynderjassen in blau en rôs, nag meer oprôlde fleecedekens, Kia-autobânden, nag meer ferpakkingsplestik, skelpformige túnmeubelkussens, knalrôze stoelrûgleunings fan kûnstleer, ontelbere pompys fan hândseepflakons, kussens en rooie plestikene speulgoedklaksons.
’n Kilometerslang en fier meter breed floedmerk fan goed út de konteners fan ôns konsumpsymaatskappij, ’n goed fulde maaltydssop fan ’t plestik fan ôns wereld.
’t Juttersgeluk slaat doad in machteloashyd.
2
Maar soa drok het ’t bij de seedyk nag nooit weest.
Bij ’t gebou fan ’t Waterskap staan rijen auto’s.
Bútsoekers binne wij. Hoeken piepskúm in ’n stek.
Ik loop ’t slik in en rúm stikkys plestik op.
Hardhoutene túnstoelen, ’n oprôlde matras, skoenen, ses gelikense kynderjassys, dúzzenden frôlyssandalen, rôlen dúzzenddingedoekys, nag meer ferpakkingsmateriaal, lampys, forf-rôlers, ontelbere slanchys foor hândseeppompys, autodeuren, kûnststof planten, meer matrassen, meer skoenen, meer slanchys foor hândseeppompys, meer forf-rôlers, bêdegoed.
De reder betaalt de kosten fan ’t skoanmaken (en broedt op ’n passend gebaar).
Ferbranningsovens sette de anspoelde rommel om in stroom.
Skietark, nag meer ferpakkingsmateriaal en fytsonderdelen.
Miljoenen piepskúmboltsys in de booiem woeien.
Plestikene korreltsys in de bekken fan fissen,
Konteners in de netten fan fissers,
Seedieren ferstrikt in foorwerpen.
De see slokt ’t giftige perokside op.
3
’n Speulgoedtraintsy, ’n speulgoedbadsy en miljarden korrels piepskúm, granulaat en nurdles in ’t floedmerk; de hardplestikene korrels kleve an kwelderplanten, pôlen helmgrâs en boeregrâs.
’n Krukky dobbert in de floedlyn.
Waardeloas worren! Wegwerpartikel!
Ja, d’r is oog foor duursemens.
Maar wer is de samenhang?
Wie set de wissels om?
Kussentsys, My Little Pony’s, korven, tv’s, Hawaï-sjurts, koelkassen en honnespeultsys.
Wij wille goedkoop spul, ferfoerd in piepskúm en de konteners fan ôns kônsumpsymaatskappij.
Hjoed Henk Nijp syn twadde moannegedicht fan desimber: ‘It makket net út’. In gedicht oer de jierwiksel. It omsjen nei it jier dat ôfrint, it oereidzjen fan wat west hat, de top-safolle fan fanalles, de listkes… hast elkenien docht it, mar hoefolle sin hat it eins, want diene saken nimme gjin kear, of yn goed Frysk: it bern is der, it moat ret wurde. It fers giet oer de tiid dy’t ferstrykt en net te kearen is, want ‘wy kinne inkeld mar foarút…’
Henk Nijp, ‘As time goes by/De tiid fljocht’, 2017, pelkarton/akrylferve/mingde technyk, 18×28 sm. Foto: Henk Nijp
it makket net út
it makket net út as ik de eagen tichtknyp
of as in mol in ridde graaf,
bulten bou mei wachters om de meter
it feroaret net as ik dy meinim
it trekpaad del nei dêr’t it eachein stjurret
en te ferdwinen yn de groeden fan ’e jûn
it is omdoch as ik de wyk nim,
my betink wat ik better sizze kinnen hie
of weikrûp achter gelde wurden
it hat gjin doel om te flechtsjen yn de moaiskyn
fan kartelknipte printen yn murve albums
en sjong wer it selde âlde wyske
it hat gjin sin en sykje om ferfleine dagen,
fandelje fersliten dreamen yn ’e iggen fan ’e nacht
of te betinken hoe’t it wêze kinnen hie
wy keare wier de tikken net, net de eroazje fan ’e tiid
rinne wankel oer in hege koarde,
kinne inkeld mar foarút
De meastentiids smoute feestmoanne desimber is mei it Sinteklaas- en Krystfeest en Ald en Nij by útstek de moanne fan it jaan en it krijen. Henk Nijp, dichter fan de moanne desimber, skreau der in light-verse oer.
Goederjousk
ik mei graach wat krije mar
jou ek gauris wat werom:
meitsje moarnsbetiid de bôle klear
mei kofje, soms mei sjú
mar earst doch ik dyn yoga-oefeningen,
draai de ferwaarming op
helje de krante út ’e bus
klau dêrnei ôfwaskmasine leech
en set it diggelguod te plak
stofsûgerje it hiele hûs;
boppe, ûnder en it hok
knip de hage om ’e foartún
en achter by de sleat
snoei de wylde wylgen
soe it gers ek meane
mar wy ha gjin greidehiem
it is hjir inkeld grint en tegels
dus poarkje ik it túch mar út ’e foegen
fervje de kezinen as it der oan ta is
de doarren en de drompels
meitsje alle dagen waarm iten
mei jirpels, fleis en griente
himmelje it húske en putsje fan ’e dûs
poets de brillen skjin
helje smoarge dridze út ’e goaten
draai gauris de fine wask
en de bûnte en de wite
neitiid giet dy dan de drûger yn
of oan ’e line en
letter opteard yn ’e kast
it striken doch ik net
want dat is gjin dwaan
plak fytsbannen mei gatsjes
beide, foar en efter,
en pomp de boel wer op
tank elke kear de auto fol,
do rydst ’m yn no-time wol wer leech
typ it wachtwurd fan dyn webakkounts
set dyn hantekening op e-mails
ûnthâld dyn DigiD
folje de belesting yn
lês ik dy de rouberjochten foar
tropje dêrnei de krante by it âld papier
en as it jûns wat tsjuster wurdt
doch ik de gerdinen ticht
set noch gau de kliko by de dyk
doch de telefyzje út,
poets noch krekt dyn tosken net en
ljochtsje fierder ôf,
wy ferskjinje sa no en dan it bêd
mar dan ha ik wer gjin kessen en sit
ek sûnder sloop
Dichter fan de moanne novimber Cornelis van der Wal skreau in âlderwetsk rondiel, nei oanlieding fan it ôfsluten fan Kulturele Haadstêd 2018.
In kultureel rondiel
De kultuer hat Ljouwert no foargoed ferlitten,
Gûlend sitte ik en kaktus foar it grize rút.
Yn ‘e simmer stapten reuzen troch de strjitten,
De kultuer hat Ljouwert no foargoed ferlitten.
Fryske hynders draafden, swit op de gebitten,
De Aldehou noch briker mei Obe foar de snút.
De kultuer hat Ljouwert no foargoed ferlitten,
Gûlend sitte ik en kaktus foar it grize rút.
Dat it Frysk útstjerre sil, wurdt al ieuwenlang sein. Mar it giet tsjintwurdich wol hiel rap, de ynfloed fan it Hollânsk is hast net mear te kearen en it ûnderwiis yn it Frysk stelt neat foar. De oerheid fynt it, sa liket it, wol bêst allegearre. Is it al te let?
