Ukrainian publisher: ‘There is no safe place in Ukraine now’

“40 million citizens, 40 million stories”

Liliia Omelianenko
Publisher and founder of publishing house Vydavnytstvo

• TIALDA HOOGEVEEN

Poems, literature, illustrations: art is one of our strongest weapons. Therefore, Leeuwarden City of Literature, the bilingual cultural magazine De Moanne and poets collective RIXT spoke to the Ukrainian publisher Liliia Omelinaneko, who represents her Ukrainian authors and illustrators in exile. ‘We might lose all our books we left behind at the office in Kyiv through bombing or a fire.’

fotografy: Liliia Omelianenko

You just left your home country Ukraine, how are you?
‘It’s a very difficult time for all of us. We left Ukraine on Friday the 4th of March and drove to our neighbouring country Slovakia, where a close friend of mine lives. With a lot of help from many people we succeeded in getting there as quickly as possible. I’m safe in the capital Bratislava with my mum and my two daughters, who are 11 and 18 years old. My mother, who suffers from dementia, doesn’t understand what’s happening, she’s in a lot of distress. My husband stayed in Kyiv to help protect our country and destroy Russian enemies. I need to take a lot of medicine to calm myself down and to cope with this nightmare situation, so do my children.’

What can you do as a publisher?
‘Our army is 40 million Ukrainian people; we are strong; everyone is doing something to fight the Russian terrorists. I’m happy and surprised that I’m able to do something as well. Because from the very beginning I was not sure how I, as a publisher, can help. I experience a huge amount of support from my colleagues all over Europe. Saara Tiuraniemi from Tammi, a great publishing house in Finland, has become my personal hero. She bought the rights of one of our children’s books called Maya and her friends written by Larysa Denysenko ( (1973) and illustrated by Masha Foya, and started the whole campaign of promoting this book in Europe. So now the rights are sold to Sweden (Bonnier Carlsen), UK (international English language rights, Bonnier Books UK), Poland (Wydawnictwo Kropka), Germany (Rowohlt Verlag GmbH) and Estonia (Koolibri).
In most of the countries all proceeds from the sales of the books will go to Ukrainian children, in particular, via UNICEF. They have also found a printing house that will print everything for free. Tammi made it number 1 in the bestseller lists right away!
We cannot sell books right now for obvious reasons, but this is the way to actually help. Really amazing, I could not imagine that our publishing house could do something like this during the war.’

Maya and her friends

What ’s the book ‘Maya and her friends’ about?
‘It’s a book for children aged 6 years and older about seventeen types of families in which children live in Ukraine, with one school class representing the whole. There are children who left Crimea after Russia’s invasion, children whose parents died in the war, children whose parents are working abroad, children from same sex families and others.’

Where is Larysa right now?
‘She is still in Kyiv with her two parents who are quite old and sick. They can’t leave Kyiv. They are just sitting on the floor of their apartment, not able to go down into a bomb shelter when the city is being bombed. A bathroom and the corridor are their only protection. We stay in touch every day and we talk – besides a daily update – about her books and what else we can do to help.

During this war Larysa wrote a new book about children hiding in bomb shelters in one single day. It’s a really powerful text. The book has already been translated into English.’ [link to the pdf with a short part of the text to help promote this book] Masha was still in Kyiv up to the 9th of March, but today she said that she is planning to evacuate.’

Are you in touch with other authors and illustrators?
‘Yes, I am. All people survive in different ways in difficult situations. Some do by writing and illustrating. Some do not have any inner strength or resources to do something right now. This is how it goes in Ukraine right now… We all became closer: me and our writers and illustrators and with those who translated our books, they help where they can.’

What type of books does Vydavnytstvo publish?
‘We started our small independent publishing house in 2015 in response to the Russian annexation of the Crimea and the Donbas, the eastern parts of Ukraine. Our books, for both children and adults, have a strong social focus and raise and discuss difficult questions such as human rights, equality, feminism, minorities, adulthood and death. Our mission is to break the range of stereotypes which exists in Ukrainian society. So far we have been mostly oriented on translating literature and comics, but we have also published several books written by Ukrainian authors.’

Will you carry on publishing online? 
‘I think it is too early to answer that question, because I don’t know how the war will develop. But it’s most likely we’ll publish for free and online in Ukraine. I don’t know what our future will look like. We might lose all our books we left behind at the office in Kyiv and Zhytomyr by bombing or a fire. Not a single place is safe right now in Ukraine, not even nuclear plants… At least my co-founder and co-publisher Eliash Strongowski, who had left Ukraine for Warsaw with his family, has all our digital files.

On February 24th the war came to our house. We are preparing books about the present war and hope to be able to publish them whenever they are finished. But now there is no possibility to print books in Ukraine…”

How has it affected you that your motherland is forced into a war?
‘At first I thought this would all be over within two days. After two more days I still thought that. Now I don’t know how long this will all take. The only wish I have now is that it stops immediately.

In Bratislava I watch the news and see how Russia is bombing our cities, how cruel they are and how they kill children and civilians. This is pure terrorism. I have not cried since the war started, until today, 9 March 2022. Today Russian animals, they are not people anymore, bombed a maternity hospital in Mariupol, with mothers and children there. I have no words and have only disgust and hate towards them. So the effective way to stop Russia is to close the sky over Ukraine, but Europe is afraid of Putin. Europe doesn’t want to be involved in this war, but they are already undeniably involved.

I don’t want to be titled as a refugee, because I want to go back to my home as soon as possible, I’ve just saved my family for the time being.’

How might writers around the world be helpful to you or your writers?
‘Speak and publish as much as possible about cruelty, this insane war, the propaganda spread by the Russian, about what Russia is doing. People must know who the real enemy is. Please do whatever you can; send money, material, support.’

Which Ukrainian writers should we read? Which poems would you advise us to start to translate?
‘We have prepared a website with a list of Ukrainian books about the war for urgent translation, you can find it here: ось тут більше

————————————————————————————
Liliia Denysenko
Liliia Denysenko is a well-known writer, lawyer, human rights activist and journalist in Ukraine. She is also a member of Ukrainian PEN and is serving as a UN Goodwill Ambassador to increase tolerance in the country. She is – together with Eliash Strongowski – publisher and founder of publishing house Vydavnytstvo.
————————————————————————————

 

 

 

 

ynslach / inslag

Poëzij fan Tryntsje van der Veer

ynslach

gjin wurden fûn ik earst foar de kâlde
hân om myn hert no’t by frije neisten
raketten har boarje yn besiele wenten
kraters slaan oant yn befolke skûlkelders
en in eksodus sûnder wjergader begjint

amper te fertarren de nijsstream
in pratende syktocht om wiisheid
hjir dûnsjende fûgels dêr leagens firaal
wa sil dit kâldeagich meunster keare
o kom mei hasten bid ik en nim stelling

ik nidich ûnmachtich en mislik mei nachts
spûken fan ynrekkene âlderen en skoalbern
har nee tsjin oarloch moedich opskreaun
bylden fan opjage minsken by it treinfol
ûntkommen fol sear fan efterlitters

frjemdling goed hâld stân mei hannen en holle
ea wapperet fier de flagge fan rjocht en frijheid
beskaving bliuwt it antwurd al skriemt myn siele
en swije klokken om’t wy de tiid kwyt wiene
en it sicht op de fijân dy’t ek ús neiste is

 

inslag

geen woorden vond ik eerst voor de koude
hand om mijn hart nu bij vrije naasten
raketten zich boren in bezielde huizen
kraters slaan tot in bevolkte schuilkelders
en een exodus zonder weerga begint

nauwelijks verteerbaar de nieuwsstroom
een pratende zoektocht naar wijsheid
hier dansende vogels daar leugens viraal
wie zal dit koudogige monster keren
o kom haastig bid ik en neem stelling

ik ziedend onmachtig en misselijk met ’s nachts
spoken van ingerekende bejaarden en scholieren
hun nee tegen oorlog moedig opgeschreven
beelden van opgejaagde mensen treinen vol
ontkomen gekweld door achterblijvers

vreemdeling goed houd stand met hand en hoofd
eens wappert fier de vlag van recht en vrijheid
beschaving blijft het antwoord al weent mijn ziel
en zwijgen klokken omdat wij de tijd kwijt waren
en het zicht op de vijand die ook onze naaste is

nachtlandschap / nachtlânskip

nachtlandschap / nachtlânskip is Ina Schroders-Zeeders har earste moannegedicht fan Maart 2022. Oersetting fan Syds Wiersma.

Foto: Ina Schroders-Zeeders

 

nachtlandschap

als de kat het tolereert
lig ik waar jij bent gecrepeerd
en zie ik hoe jij mij toen zag
toen ik nog aan je zijde lag

met kussens als mijn silhouet
zo lagen wij getwee in bed
nog zonder kat die nu bepaalt
waar Abraham de mosterd haalt

als zij het goed vindt slaap ik daar
waar jij eens sliep met mij ernaast
waar dood al wachtte in een hoek.
kom nog eens bij me op bezoek

dan jaag ik weg wie naast mij ligt
en heb jij net als toen weer zicht
op al mijn heuvelen en kont
zoals je mij in nachten vond

 

nachtlânskip

as ‘t katsje seit dat it wol mei
lis ik wêr’tsto kapotgien bist
en sjoch hoe’tsto my seachst
doe’t ik noch oan dyn side lei

mei kessens as myn silhûet
sa leine wy tegearre op bêd
noch sûnder kat dy’t my no hjit
wêr’t Bartle om de moster giet

as sy it goed fynt sliep ’k in tel
wêr’tsto dy deljoechst njonken my
dêr’t dea al slûpte tichteby
komst wer ris by my del?

dan reag’ ik fuort wa’t by my lei
en krigest krekt as doe wer ’t each
op al myn hichten, golle weach
sa fûnst by nacht my op dyn wei

oersetting: Syds Wiersma

13-03-2022: OPTREDE FOAR DE FREDE

OPTREDE FOAR DE FREDE
SNEIN 13 MAART
12.00 – 14.30 OERE
PLAK: YTKAFEE DE BASUIN
Nieuwe Hollanderdijk 1, Ljouwert
skriuwers, dichters en muzikanten
litte in artistyk tsjinlûd hearre

Dichterskollektyf RIXT, kultureel opinyblêd De Moanne en City of Literature Ljouwert organisearje kommende snein 13 maart in kulturele manifestaasje foar de frede.
Skriuwers, dichters en muzikanten komme byinoar yn ytkafee De Basuin (achter it Ljouwerter stasjon) en foarmje in line-up mei koarte optredens.
Ferskate learlingen fan Kristlik Gymnasium Beyers Naudé dogge ek mei.
De presintaasje fan de middei is yn hannen fan Amarins Geveke, haadredakteur fan De Moanne.
Elkenien is tige wolkom.
De tagong is fergees, mei in donaasje nei draachkrêft oan Giro555.

OPROP
Skriuwers, dichters en muzikanten dy’t har oanslute wolle mei in optreden, kinne har oant
uterlik freed 11 maart oanmelde fia ynfo@rixt.frl
It evenemint is meartalich.
It stiet dy frij om de taal fan dyn hert te brûken.

In kreakjen / een kraken

Geart Tigchelaar is Streekdichter fan Noardeast-Fryslân 2021-2023 en makket foar RIXT by elk fers in filmke.

De Nederlânske oersetting is fan Syds Wiersma.

Winterpinnestreek 9 – Tryntsje van der Veer: Klyster

Winterpinnestreek 9 – Tryntsje van der Veer

Klyster

As ûnderwerp foar myn winterpinnestreek waard de klyster as fûgel fan it jier ynhelle troch de finkjes en troch noch folle mear.

It begûn simmer ferline jier mei besite. Mooglik wiene wy yn de koroanatiid wat mear rjochte op it eigen territoarium. Dêr siet samar in eksimplaar mei in frijwat ûndogenske eachopslach. It kopke draaide en mei it snaffeltsje naam er ús op. Gewoan in swarte lyster, hjir yn ’e tún. Dochs net sa gewoan, hy hipte frjemd. Doe’t wy better seagen wie syn rjochterpoatsje raar, it hie in klompke. Fergroeid, of siet der in stikje gaas omhinne? It wie net te sjen, ek net mei in fierrekiker. Hy kaam deis del, song en socht wat te iten en te drinken. Wy krigen der niget oan, wiene ek wat besoarge. Die soks sear? Hoe âld waard in klyster eins? Soe er oerlibje? Hy wie no in maklike proai. Wy koene him net helpe, dêrfoar wie er te skou. Mar it bistke kaam werom, letterlik, mar ek yn in gedicht, it deiboek en yn ús petearen. Hy wie der noch nei de simmerfakânsje, de hjerst en no yn ’e wintertiid. Mar wêr’t er skûlet by dit stoarmwaar, dat is in riedsel.

Ik tocht werom oan in earder eksimplaar dy’t nestele op in ûnmooglik plak, op in metalen buis en dochs trije jongen grutbrocht. Oan Blackbird fan de Beatles en oan it wurk fan Jan Mankes, mei ek klysters, hiel realistysk en fyn skildere en tekene, sa as te sjen yn Museum Belvédére.

De klyster (Turdus merula) is fûgel fan it jier om’t de populaasje sûnt in pear jier mei in tredde ôfnaam. Hoe’t dat komt is de fraach en wat kinne wy der oan dwaan? Ik lies nochris oer it beskermjen fan greidefûgels, oer wat alle jild en ynspanning opsmyt. Wat sil der barre as driuwende krêften en ynspiraasjeboarnen efter sokke programma’s der net mear binne? Wat litte wy dan mei ús allen sloere en fertutearzje. Wat sil de minskheid dan letter misse en wêrfan sil men spyt krije as it te let is? Wa en wat sil oerlibje? Wa hat de bêste kânsen? Om’t der minsken foar op de barrikaden stean of fanwege hiel oare faktoaren?

It nije boek De zeven vinkjes fan Joris Luijendijk ropt dizze wiken fûle reaksjes op. It giet oer de skaaimerken fan suksesfolle minsken. De útkomsten fan statistysk ûndersyk kinne wy faak net ferneare, dan stelle wy fragen oer de betrouberheid. By de finkjesdiskusje freegje ik my ôf oft de skaaimerken fan de populaasje deselde binne as dy’t de takomst foarsizze. Ek yn myn deistich wurk bestiet der in mjitynstrumint mei in hiele hege foarsizzingskrêft op basis fan mar inkelde fariabelen oer it ferline. Mar as professionals sizze wy: it minsklike ûntbrekt. It krige in plak yn in totaal oan ynstruminten dy’t yn gearhing beoardiele wurde.

Wy hoopje dat ús swarte lyster it noch in skoftke folhâldt, syn flerken binne syn rêding. Om te oerlibjen ha greidefûgels mear nedich as in oare wize fan aaisykjen en in omslach yn it buorkjen. It is in kompleks ferhaal. De skries wie yn 2016 fûgel fan it jier. De dokumintêre oer de Kening fan de Greide hat it bewustwêzen fan in soad minsken fergrutte en ta muzyk laat (Piersma, Pruiksma, Omrop Fryslân, 2015). Oar belied moat trochset wurde, mar úteinliks sille fûgels it bêste territoarium fine mei in lykwicht tusken ûntjouwingskânsen en predatoaren, oer grinzen hinne. Tsjin de statistyk fan sukses is al it nedige ynbrocht, sa as empaty, mar ek faktoaren as lok en trochsette sille meibepale oft immen suksesfol is. Fansels bliuwt de fraach: yn wa syn eagen. Wa wie ta foarbyld en ynspiraasje?

Underwylst is ús hiemlyster syn klompke kwyt. Op syn goede poatsje en it stompke komt er foarút en fljocht op as it nedich is. Wa wit diele wy it territoarium noch lang, mei aanst wer de sang.

Ik slút dit stik ôf op de dei dat der oarloch útbrekt yn Oekraïne, in hiele minne dei. Dochs sprek ik de hope út dat minsken ynspiraasje fine en fêsthâlde, ek as sy har territoarium ferlitte moatte foar in heger doel: frijheid.

De klyster wie ek in boarne foar myn learmaster en dichter Rutger Kopland. Blackbird is opnaam yn Geluk is Gevaarlijk (Rainbow, 2019), mar foar dizze gelegenheid ha ik ‘In merel’ oerset út Toen ik dit zag (Van Oorschot, 2008):

Foto: Tryntsje van der Veer

In klyster

Der is eat yn de sang fan de klyster
it is foarjier, do wurdst wekker

do leist te tinken yn de nacht
it finster stiet oan – der is eat

wêrfan’t dy fûgel sjongt
en do tinkst oan watst opjaan moatst

der is eat yn dy dat leech is en it streamt fol
mei de sang fan dy klyster.

Een merel

Er is iets in de zang van een merel
het is voorjaar, je wordt wakker

je ligt te denken in de nacht
het raam staat open – er is iets

waarvan die vogel zingt
en je denkt aan wat je moet opgeven

er is iets in je dat leeg is en het stroomt vol
met het zingen van die merel.