Proazagedichtejûn

Op 24 oktober lêstlyn wie it gesellich fol yn De Basuin yn Ljouwert. Mei’t de Deenske dichter Carsten René Nielsen seis wiken yn Grins ferbliuwt om nij wurk te skriuwen en ûnder oaren Nyk de Vries oer te setten, hie RIXT him útnûge foar in optreden. Trochdat Nielsen in proazadichter pur sang is, waard de jûn om dat sjenre hinne boud. Om dy reden wie proazadichter fan eigen boaiem Nyk de Vries ek oanwêzich.

De wikseljende gelegenheidsformaasje Reade Runen – besteande út Elmar Kuiper, Cornelis van der Wal, Syds Wiersma en Geart Tigchelaar – dy’t in bân mei Denemarken hat, om’t hja dêr yn maart fan dit jier wienen en no in Frysk-Deenske bondel gearstalle en oersette, trede ek op. Lykas sein is it in wikseljende formaasje, dat Hein Jaap Hilarides ferfong op ’e jûn Tigchelaar, mei’t dy lêste de jûn al oaninoar prate.

Tigchelaar begûn de jûn mei de fraach oan it publyk oft hja wol wisten wat no eins in proazagedicht wie. Der gie skruten in fingerke as twa omheech. Hy hope dêrom dat de minsken oan ’e ein fan de jûn wizer wêze soenen.

Hein Jaap Hilarides

Hilarides biet de spits ôf mei fersen yn it Biltsk en sels yn it Ingelsk, om Nielsen te geriven. Der moat hjir sein wurde dat Nielsen Nederlânsk leart en dat wilens al aardich neikomme kin.

 

Nyk de Vries

De Vries hie alle tiid om ôfwikseljend mei muzyk en byld syn proazagedichten foar te dragen. Dat wie sa in mear multymediaal optreden en wie net allinnich goed, mar joech de jûn ek fariaasje.

Syds Wiersma

Syds Wiersma hat fan ’t simmer yn Ierlân west en alle ûnderfinings en moetings dy’t er dêr opdien hat, jit er no yn it mal fan it proazagedicht. Ferheljend en mei rike taal naam er it publyk mei op syn reis.

 

Carsten René Nielsen hie in bûnte seleksje makke fan syn gedichten út syn lêste bondel Enogfyrre tin (Ienfjirtich dingen) en Tigchelaar lies dêrby oersettings foar yn sawol it Nederlânsk as it Frysk. Der wienen yn it publyk minsken dy’t it Deensk neikomme koenen, dat Nielsen wie wakker optein dat der ûnder syn Deenske foardracht lake waard.

Elmar Kuiper

Nei it skoft wie it wurd oan Elmar Kuiper dy’t op ’t skik wie en tusken syn foarlêzen troch smeudich fertelde oer de tiid dat hy as lyts jonkje mei syn heit, dy’t feefotograaf wie, meigie.

Nyk de Vries

De Vries kaam wer oan bar mei syn performance. Hy naam ús mei nei in fraachpetear dat hy en oaren fan de Blauwe Fedde mei Rink van der Velde hienen, yn LA sieten wy op in hyskraan, it folgjende momint yn it kluphûs op ’e Harkema. Nielsen fertelde dêrby noch dat de perfekte oersetting fan ‘kluphûs’ yn it Deensk ‘forsamlingshus’ is. In bettere oersetting is der yn gjin oare taal tinkber, is er fan miening.

Cornelis van der Wal

Cornelis van der Wal lies fjouwer oersette proazagedichten foar fan Rimbaud, Baudelaire en Revérdy. De lêste is minder bekend, hy moast bekenne dat er Revérdy sels ek net earder koe as no. Van der Wal hie de fersen treflik oersetten en de justjes rauwe fersen akkordearren perfekt mei syn Walliaanske foardracht.


De Frânsen hawwe it proazagedicht útfûn, sa kin steld wurde. Dat wie foar Nielsen in geweldich brechje, nei’t Tigchelaar him frege hie om it publyk jitris dúdlik te meitsjen wat no in proazagedicht is. Yn Frankryk wie it allegearre begûn, mar hjoed-de-dei is it benammen yn de Feriene Steaten en Kanada in soad brûkte fersfoarm, yn Europa net sa bot (mear).

It proazafers sit hiel ticht tsjin it saneamde flash fiction oan. In proazagedicht is faak ek ferheljend, it is koart proaza, mar nettsjinsteande dat is it poëtysk fan taal en mear ynklonken. Yn de bondels fan De Vries steane gedichten dy’t Nielsen dan wer ûnder it koartproaza befiemje soe, mar Nielsen konkludearre dat it wichtichste skaaimerk wannear’t in proazagedicht in proazagedicht is bywannear’t de dichter it sels sa betitelet. Op it omkaft fan De Vries syn bondels stiet dat it proazagedichten binne. En dêrfandinne binne it simpelwei proazagedichten, neffens Nielsen, om’t men sa de lêzer in freemwurk jout.

Dêr koe nimmen yn ’e seal mear oan taheakje, dat dêrom betanke Tigchelaar yn it bysûnder Dichterskollektyf RIXT en Boeken fan Fryslân foar de (finansjele) stipe en koe sa elkenien yn de smûke Basuin noch ien drinke mei de dichters.

Tekst en foto’s: Geart Tigchelaar

Boris

Syds Wiersma skreau yn dizze wike fan Brexit suspense in rap against BJ-gedicht.

Boris

Boris is in kloaris, tocht ik lang.
In tragysk Our Lady of Eton-gefaltsje,
jongleur-poseur produkt
fan ûnbedoarn, gefoelich ferknipt
yn it wrede spul fan head boys’
fagging en flogging.

Boris is in clown, rôp ik mei
yn it Chorus fan de Lilken.

Mar Boris is in type jongste omke, dy’t as er
samar wer ris opdûkt de wolkomme
spotske pias
fan âldeljus moares is, dy’t ast
siik bist even oanwipt
knypeagjend
in seksboekje ûnder it matras pript.

Foar Boris binn’ nije soares in kwestje fan, mar sjoch no ris!
Wer in slach ferlern is alwer in nije kâns.
Ferlieze is usual business, neat oars as oates
en toates mei de spindoctor oan in pint
in nije bypass te betinken
straight away to the holy grail.

Dat Boris sil winne.
Al teknypt er de Noard-Ieren as luzen op ‘e kaam.
Al flokke de Skotten har de kloaten út ‘e rokken.
Al waarje ynklauwerige frijhannelsgeasten aanst
troch de Old Smoke fan Londen om.
Boris wint, want Boris waard as iennichste stoned
fan de kick to get it done

As in reapseine derwisj leit er foar de doar
fan syn godlike leafste:

GOAL ACCOMPLISHED
AT ALL COSTS
PLEASE LET ME IN

© Syds Wiersma

Filmke: Geart Tigchelaar

Skalkedjip

Willem Abma hie in bysûndere moeting op in terras…

Foto: Geart Tigchelaar

 

Skalkedjip

op it terras siet er allinne,
oan in taffeltsje mei seis stuollen,
dûknekkich, briltsje op; tritich sawat.
sûnder euvelmoed frege ik: ‘binne dizze stuollen frij?’
djipwei klonken lûden.
in net te bedjipjen andert?
wylst kniep er de hannen ticht, de eagen ljochten blau.
eagen dy’t har net hechten.

wat letter kaam syn heit en skode oan,
gjin wurden tusken him en my.
doe’t ik opstapte, groete ik de soan;
gjin reaksje diskear.

mar, o, dy yngoede eachopslach dy’t my net socht hie.

heale moanne

Dit fers is skreaun nei oanlieding fan ’e sitewaasje yn Ruinerwold. It is Tryntsje van der Veer har earste moannegedicht fan oktober.

Foto: Geart Tigchelaar

 

heale moanne

yn ljochtskyn
swartblau
in huver

heal myn hert
fan rûchte raaien
heapen dridze

yn in droaneflecht
it hûs de skuorre
it hiem ûntsletten

hiel myn holle
fol fan bedriuwen
it doek is fallen

yn neaken ljocht
in beam de tún
sleatten stjonke

tidigje op kaaien
leafsten en oerrinners
helpers yn it swart

by ljochtmoanne
koarje doarren
sûnder ferwar

yn ’e kelders
stiicht it wetter
rioelen lige nea

oant folle moanne
burden en âlde klean
tiden lige nea

yn ljochtskyn
swartblau
in huver

leaver nei it Maliefjild as oan ’e hoannebalke

Tsead Bruinja skreau it ûndersteande fers nei oanieding fan de boereprotesten fan ferline wike. De oarsrpronlike tekst is yn it Nederlânsk, Geart Tigchelaar soarge foar de oersetting.

 

Foto: Geart Tigchelaar

leaver nei it Maliefjild as oan ’e hoannebalke

tinke jo der wolris oer
om út it libben te stappen?
frege agrarysk coach
monique te kiefte yn 2018
oan in tal boeren

mear as 10 minsken seinen ja
seit se yn in item fan nieuwsuur
fan novimber ferline jier

echt soargen makke sy har earst
wannear’t in boer neat sei en sy seach
dat er him betrape fielde

boeren binne binnenfetters
dy freegje net maklik om help

ferliest dyn buorkerij dan ferliest
net allinnich dyn eigen baan

ferliest de baan fan dyn bern
grûn dêr’tst in bân mei hast

it is net it fallyt fan in man
mar fan in famylje

litst ferlern gean wat dyn âlden
en har âlden opboud hawwe

dêr soe ik ek foar mei de trekker
nei de haach gean

doe’t ik net springe doarst
haw ik de dûmny belle

seit in brabânske bargeboer
yn itselde item

dy is fuortdaliks kommen
en hat my sein

helje dat tou dêr gau wei

Wat wit ik fan dizze wrâld

Op 9 oktober die tydskrift De Moanne dizze skriuwoprop:
https://www.demoanne.nl/skriuwoprop-wat-wit-ik-fan-dizze-wrald/

De oprop freget fan skriuwers in tal nuvere aksjes en stelt frjemde fragen:

‘It wurdt tiid dat skriuwers yn Fryslân harren potlead de grûn yn stekke om te fernimmen wêr’t al dy trillingen dy’t ús demokratyske tradysje oan it wankeljen bringe, wei komme.’
(Ja, ’k wit net, Grinslân?)

‘Of dat se harren laptop iepenklappe en as in seiltsje omheech hâlde om mei te farren op de wyn fan de tiid.’
(Tsjong. Ik sjoch it al foar my, in tal skriuwers yn in boatsje op de Bonkefeart mei de laptop omheech yn in noardwester stoarm. Of is dat net de bedoeling?)

‘De bining mei de werklikheid is hast ferbrutsen yn de Fryske literêre tradysje. Heech tiid om ús de fraach te stellen: Wat wit ik fan dizze wrâld?’

Gerrit de Vries skreau nei oanlieding fan dat fragefjoer it neikommende fers

 

Foto: Geart Tigchelaar

 

Wat wit ik fan dizze wrâld

ik moat in potlead
yn de grûn stekke
ik moat myn laptop iepenklappe
en as in seil omheech hâlde

ik moat my oan in minimum
fan regels hâlde
ik moat benei te kommen wêze
en oannimlik
ik moat klisjee-frij wêze
ik moat rinne as in trein

ik moat fersen skriuwe
yn geef Frysk
ik moat om stavering tinke
ik moat oaren lêze litte
ik moat soarch besteegje
oan foarm en ynhâld

it liket wol strafwurk

myn wierheid hâldt him net
oan regels
myn wierheid is in ouwehoer
in ritich wiif
mei elke Moanne
op de wyn fan de tiid
in harsensblieding

mei myn laptop
op ’e knibbels
byn ik myn werklikheid
yn fersen wraam ik
dêr leaf myn potlead yn
en sil har ris
goed trilje litte

it soe tiid wurde

© Gerrit de Vries

hjerst yn Jirnsum

Rely Jorritsmaprizen 2019 útrikt

Op sneon 5 oktober waarden de Rely Jorritsmaprizen fan 2019 yn Bears útrikt. Trije gedichten en twa ferhalen kamen neffens de sjuery yn de beneaming foar in priis. Under de winners sieten twa leden fan dichterskollektyf RIXT. Elmar Kuiper krige in priis foar it koarte ferhaal ‘Ik doch it foar dy’ en Henk Nijp syn fers ‘Wy kinne …’ waard ek bekroand, beide mei in priis fan €1000,- . De gedichten en fersen fan alle winners en it sjueryrapport binne te lêzen yn it lêste nûmer fan de papieren Ensafh (nr. 4, 2019). RIXT wol hjirby de fiif skriuwers noch fan herten lokwinskje mei dit moaie resultaat! Hjirûnder in noch net earder publisearre fers fan Henk Nijp mei de titel ‘hjerst yn Jirnsum’.

Foto: Piet Douma fotografie, (PDF)

 

hjerst yn Jirnsum

yn in skiere wale wâdzje do en ik
troch toarre blêden, op rêgen reage
yn in bluisterige nacht,
de buorren duldsum yn it iere ljocht
fertroud en wachtsjend op ’e dei,
ien ka, ien kat
– mear net

wy rinne noch in slach
dyn fernuvering by djipread blêd,
de ferrassing fan in kiezelstien,
wiffe stapkes op rântsjes
fan ’e takomst, in ûnwis hantsje
de kat tripket ús wat skou temjitte
de ka dy’t ynienen skrast,
dyn glimk dêrby, en nochris op ’e nij
– mear is ek net nedich

© Henk Nijp

Twa fersen oer de werklikheid

De Oprop van De Moanne

Hjoed twa nije fersen fan Jan Kleefstra nei oanlieding fan in oprop fan it algemien-kultureel opinyblêd De Moanne. Kleefstra: ‘De redaksje fan De Moanne ropt Fryske skriuwers op om út ’e skulp te krûpen en harren om ’e werklikheid te bekroadzjen. Hat de redaksje him dêrby ôffrege wat ‘werklikheid’ is? Binne net alle (skriuwers)wurden en keunstuterings in refleksje op hokfoar werklikheid dan ek? Wat werklikheid hawwe se it oer? Ik kin dêr wol in reaksje op betinke, mar ik lit de folslein mispleatste suggestjes graach oan harsels. En as se dan ek noch guon nammen fan skriuwers neame dy’t har wól om dy saneamde werklikheid bekroadzje, skowe se alle skriuwers dy’t se net neame mei ien feech yn de blykber leechachte hoeke dêr’t nimmen har/him drok liket te meitsjen of dwaande hâldt mei de ‘werklikheid’. Los fan it feit dat se sa in soad skriuwers in net motivearre en ûnterjocht stimpel op ’e foarholle drukke, is it folsleine ûnsin. Elke skriuwer wurket mei har of syn werklikheid, hoe’t dy der ek útsjocht. Dé werklikheid bestiet net, hat noait bestien en sil ek gjin inkelde skriuwer oait bewege om dêr in wurd oan te wijen.’

https://www.demoanne.nl/skriuwoprop-wat-wit-ik-fan-dizze-wrald/

 

Twa fersen oer de werklikheid

It hûs ferlitten
in stok yn ’e hân

yn myn each
in protsje himel
fûstfol meagere skamte

eartiids bloeiden stimmen
op fertrape leagens

stienrûn wie dyn hân

 
 
 

In fjild hast sûnder beammen

In lyts hert fan glês

eameljende drek
út in leechklaude eker
strak om ’e dei

in kessen as twa ûnder de holle

it is de klaai dy’t dy brekber makket
 

©  Jan Kleefstra

Skoklân

Carla van der Zwaag skreau it gedicht Skoklân by it prototype fan in keunstwurk fan har twalingsuster Gonda, dat ynstjoerd waard foar in tentoanstelling op Skoklân mar net útkeazen. Carla droech it gedicht foar op 4 oktober by Satelliet (Liet ’19) yn Ouwe Syl.

Foto: Gonda van der Zwaag

Skoklân

Rêst rûst yn âlde kromten

in holle roukeamer
de rêchbonke skobbet him
tsjin griisgrauwe loften.

Oanrekke troch stoarm en tiid
sykhellet no allinnich noch
de wyn troch iepen ribben.

It buorskip longeret nei eartiids
dêr’t ea de brâning skom it lân opjage
fier oer ’t skolperich strân.

Doe útrist ta de striid
No wjuklam hâldt er him ôfsidich
yn oerjefte de hoarnen nei de himel.

In hauk fljocht oer
sjocht gjin ferskil
tusken libben en dea.

© Carla van der Zwaag