Antwurd

In gedicht fan Martsje de Jong.

Foto: Geart Tigchelaar

Antwurd

‘Tidigje net op in antwurd
ast sikest om watst witte wolst’
ha âlde wizen my leard.
En tiid.
Heale wizen ek.
Sy ha faaks útfûn
wêr te finen.

Moai dom, of net dan
dat sy witte en ik sykje
rommeljend yn tichte laadsjes
fan in âld kast.
Famyljestik.
Achter de doarren krûp ik djip
de kast yn.
Tsjuster, jong. Dêrbinnen
wrinzgje wurden oanhâldend
om in útwei.
‘Fan wa bisto ien’ roppe se
yn it foarbygean as se
fjouwerjend de frijheid fine.
Lekker dan, dêr socht ik ommers om.

Ferhip, dêr gean ik.
Linich stroffeljend troch de fuorgen
oer kliemske kluten swiere klaai
60% ôfslibber
oeralhelle, skuord of ûnderwurke.
Miskien moat ik protesteare
Myn trekker foar de kast ride
En roppe
‘Ik bin ien fan hjir, ja?
Ik die hjir grow up
tusken Fryske ko en sûkerbeat.
Power to the beat, sûgen,
Ik bin net ien fan wa
Fan wa
Fan wa …’

 

 

Alvaret Ensemble en FEAN op Frânsk label LAAPS Records

Alvaret Ensemble en FEAN op Frânsk label LAAPS Records

Yn jannewaris 2020 makket it Frânske label Eilean Records (dêr’t yn 2018 de cd Ljerke ferskynde (https://popfabryk.nl/project/lj) in sprong foarút nei it nije, gruttere en ynternasjonale label LAAPS Records. Op de earste beide releases op dat label stiet Fryske poëzy van RIXT-dichter Jan Kleefstra.

Ferfolch fan it berjocht yn it Nederlânsk:

In januari 2020 verschijnt op dubbel vinyl en cd de langverwachte derde release van het Alvaret Ensemble, genaamd ‘Ea’. Het Alvaret Ensemble zijn op dit album Greg Haines, Olga Wojchiekowska, Joana Guerra, Sytze Pruiksma en de broers Romke en Jan Kleefstra. Deze plaat is opgenomen in de Dorpskerk Huizum in Leeuwarden. De release gaat vergezeld van een afschrift van de gebruikte Friestalige verzen en een Engelse vertaling daarvan door vertaalster Vivien D. Glass.

In februari 2020 verschijnt op vinyl en cd het tweede album van het project FEAN, genaamd FEAN II. Dit jaar verscheen daarvan de eerste release op het Amsterdamse label Moving Furniture records. Na een paar succesvolle optredens, waaronder op Explore the North, was er interesse van het Franse label om eveneens een release uit te brengen van FEAN. Op FEAN II gaan de verzen eveneens vergezeld van een Engelse vertaling. FEAN is een project dat het collectief Piiptsjilling (Rutger Zuydervelt, Mariska Baars en gebroeders Kleefstra) bindt aan Sylvain Chaveau, Annelies Monsere and Joachim Badenhorst en handelt om de bodemdaling van de veenweidegronden in Fryslân. Het werk is opgenomen in de Thomaskerk in Katlijk. Omrop Fryslân maakte hier een tweedelige documentaire over waarin FEAN als rode draad fungeert.

FEAN en het Alvaret Ensemble worden beide ondersteund door de Popfabryk.

Beide releases zijn straks alom verkrijgbaar, maar ook via de bandcamp van de gebroeders Kleefstra, waarop de eerdere werken van het Alvaret Ensemble en veel ander werk nog verkrijgbaar zijn. Neem er eens een kijkje: https://kleefstrabros.bandcamp.com/ FEAN is uitverkocht en alleen digitaal nog verkrijgbaar.

Hier vindt u een nieuw nummer van het Alvaret Ensemble.

En een gedicht van Jan Kleefstra op het album ‘Ea’ (Alvaret Ensemble, 2020 LAAPS records).

Ast út de loft fallen dimmen
dyn stoel setst dêr’t net ien doart te sitten

en molke griemst foar in dwylsinnich each

de fûst om it gers
it sicht op see

gjin stjer dy’t har neist dy deljout
gjin skitterjende rêch dy’t dy nei
de klassike frede tôget

set dyn foet net wêr’t gjin dragers binne

fergriem gjin libben oan in swalkjend folk

Mem Ganges

Elmar Kuiper is RIXT-dichter fan de moanne jannewaris. Yn novimber 2019 skreau er de gedichterige ‘Mem Ganges’ yn Kolkata (Calcutta), dêr’t er in optreden hie op de Chair Poetry Evenings. Op de lêste dei fan it poëzyfestival makken hy en guon kollega-dichters mei in plezierboat in lange tocht oer de Ganges. Kuiper: ‘Ik stoarre yn it wetter en moast tinke oan mem, dy’t fan ’t simmer slim siik wie. Yn it fers lis ik in link tusken de fersmoarge, hillige rivier en ús mem, dy’t ûngenêslik siik wie. Har siswize wie: as it myn tiid is is it myn tiid.’ De rige wurdt opnommen yn Kuiper syn nije bondel: Wite Mûle, Swarte Molke, dy’t fan ’t maitiid by Hispel ferskine sil.

 

Mem Ganges

I

Yn ’e boarne baait in wurd, oan ’e oere klinkt
in kowebel. Mem Ganges draacht har pine

yn ’t liifjurk. In fûgel mei skerpe flerken
hinget stil yn ’e loft. In oare fûgel sirkelet

rûntsjes om ’e skiere flatblokken. Ja, ik ha God
oerboard kipere. Ja, de geast tûket ôf,

hat de mûle fol modder, ropt smoarge
dingen, raast mei de mûle fol gif.

II

De sinne boppe Arundhathi’s wynbrauwen
is Prusysk blau, as ús plezierboat ôfset,

in pryster sjongt. Hearlik dochs, sa te wêzen
yn in lân, dêr’t it Ingelsk sa funny klinkt.

Mar do liedst my ôf, mei dyn suchtige liif,
dyn flotten gers en it ôfeart fan dyn stêd.

Bisto myn mem, dy’t seit dat de minskheid
útrûge wurdt? Doarsto dy mem te neamen?

Ik harkje en hingje oer de reling hinne en
sjoch yn dyn mostergiele antlit, Ganges.

III

Do bist myn mem op ’e driuwende help en ik
bliuw by dy, hâld dyn hân beet. Dyn ieren, sa

wûnderlik tsjok. Noch in scan en do leaust
de útslach net. Mar it plak yn dyn holle is

gjin eilân, dêr’t wy samar hinne farre en
fakânsje hâlde en sinnebaaie. It is de dea,

mem, de dea, dy’t mei in swart antlit yn ’e
frontaalkwab plakjeboartet, dy sa rêstich en

myld makket. Do flústerest heas: Dan is it
myn tiid, soan. Joust it op? Do bist en bliuwst

myn mem, dy’t myn sûnen wasket, al leau ik
der neat fan. Der kritet in rôffûgel yn it fynstof.

IV

As it kwea him reiniget fan it kwea, sil ik
skjin en suver wêze mem, sil ik rêstich

streame, oant de dea my fûl oan ’e pikheak
slacht. As der gjin ein en begjin is, sil ik lizze

oan dyn oer en fersûpe yn ’e boarne. No goed,
ik lit it sa. Immen seit: ‘Hello sir, picture please’

en ik meitsje rare minen, kin my der net
útwine en sis ferstuivere: ‘Okay!’
V

We farre in ein boppe de stream. Kolkata leit
as in wite waas foar ús eagen. Katyayani wol

op ’e foto mei de guodlike reus. Noch wennet
de mins yn it tsjuster; ik hear it dy sa sizzen.

Ik strek de rêch en glimkje rûtinearre. It goede
sil oerwinne ek al leau ik net yn it kwea.

Ashutosh laket en Anindina fynt dat myn eagen
sa helder as de Himalaya binne.

VI

Tagore, ik wol de klaai fan my ôfspiele, in lichte
toan oanslaan, in muntsje yn dyn wêzen smite.

Do hoechst net ôf te ljochtsjen, maat. It tonkje
fan dyn flearmûs baarnt. Wat kin ik dy ferwinskje?

It libben is ommers in daudrip op in lotusblêd.
Mar de dea dan, Tagore, dy is sa hurd en fretterich.

VII

God, ik lies Krishnamurthi stikken, mar wat ha ’k
deroan, 7500 km fan hûs, stoarje ik oer de reling

yn it wetter en sjoch heit ûnder it kowejaar, knipend
en lûkend oan ’e oeren. Ik hein in glimp op fan dy:

do hast de tonge út ’e mûle en stikst en strykst
de naden. Ik hear Brian, kompaan, oarlochsfeteraan

en grut dichter sizzen, dat de lidden yn aparte sekken
moasten. Hy skriuwt fersen as tuorrebouten, as rikke

iel. No flean ik werom en breidzje in ein oan dit fers,
mem, wylst Keisang my betsjinnet, wetter skinkt yn

in plastic beker, de stielen fûgel
hiel even trillet boppe de oseaan.

Gilgamesj yn Huzum-West

 

Foar de Ferhalejûn op 15 novimber 2019 waard RIXT frege om fiif dichters op ‘en paad te stjoeren en poëzy by ferhalen te skriuwen. De gedichten binne klear en wy publisearje se dizze wike op ús webside. Hjoed de fyfde, fan André Looijenga.

André Looijenga fytste op de Ferhalejûn nei de Ljouwerter húskeamer fan Pieter Hoekstra, dy’t it epos fan Gilgamesj neifertelde. Dat trúnde him oan om dit âlde Mesopotamyske epos werom te lêzen. De oersetting fan de koartlyn ferstoarne Grinzer assyriolooch Herman Vanstiphout lit sjen hoe fragmintarysk de tekst op klaaitabletten oerlevere is.
Yn de gedichtesyklus ‘Gilgamesj yn Huzum-West’ komt dat fragmintaryske ek ta útdrukking.

Gilgamesj yn Huzum-West

1.
Binne wy brok-
stikken […………] bakte klaai

[………………] âldste stimmen
yn ’e heaze groeven fan it spikerskrift

út ’e nacht fan grûn, út it twiljocht
fan ’e no-tiid [……………]
komme [……] jimme

fragminten [?, ………]
dan troch de floed wer ta klaai

2.
(de jongerein fan Uruk sjongt:)

Grut is ús kening Gilgamesj!
Hoeder fan Uruk, ús stêd,
fol is syn burd, machtich syn hân,
twatredde in god, ientredde minske!

Hy lit gjin soan oan de heit,
gjin dochter lit er oan de mem,
gjin faam lit er oan har feint!

Syn krêft ken gjin wjergader,
nimmen oerstrielet syn skientme.
Muorren boud fan stien en striders,
diken rjochtet er op tsjin de floed!

Hy lit gjin soan oan de heit,
gjin dochter lit er oan de mem,
gjin faam lit er oan har feint!

Rûnom sjocht ús kening Gilgamesj!
Syn each folget ús al den dei,
syn kamera’s lêze ús dwaan
en syn earen hearre ús tinzen.

3.
Enkidu ha de goaden doe bakt út klaai
ta wjergader, spegelman, tsjinminske
Enkidu ha de jagers sjoen yn it berchlân
skieppehoeders praten fan him by de fjurren
rûch, swart en neaken mienden hja him
op fjouwer poaten strunend nei har keppel

fan Enkidu dreamde de kening fan Uruk
deadwaan dat ûndier, sinde Gilgamesj
op Enkidu ôf stjoerde er in frommes
Sjamhat, in hoerke fan bûten de poarte
de kening wedde mei it ljidske as ies
lokke er it meunster nei syn heldestriid

Enkidu doe’t se him fûn yn it fjild
seach se yn ’e eagen, in aai om ’e kop
Enkidu bea hja har mûle, har boarsten
wale en rok ôflein bea se har skurte
sân dagen, sân nachten wie se mei him
it liif glânzge fan krêft yn har earms

om Enkidu hinne gloeide syn minskelea
oanrekke troch de frou, gûlde syn each
oan Enkidu rikte hja bôle en bier
hy preau, hy slokte, hy loste syn tonge
Sjamhat hong har kleed om syn skouders
Enkidu spruts: ‘nei de stêd liedsto my’

4.
Novimber is in sachte moanne, tsjuster
en in kearse foar it rút dy’t nûget
yn in rychjeshûs ommitsele, Huzum-West
jit de ferteller ús in bakje kofje yn
nimt plak op syn houtene troan

it âldste ferhaal fan ’e wrâld, út
Mesopotamië, 2000 f.Kr.
draacht er op oan syn jongste pakesizzer
epos oer freonskip, goed tsjin kwea
ferlies – ‘ik lies it nei myn skieding’ –
sykjen nei ivich libben en jin dellizzen
by it einige

ta beslút besjogge wy syn kuierstêf
en winsket er ús goejûn

5.
(master dikteart oan syn learlingen:)

Skriuw mei, jonges, en lear fan de foarfaars.
Twa gelikense helden, Gilgamesj en Enkidu,
hiene inoar troffen yn slaanderij, like hurd
sloech de ien de oar, gelyk fan earms en lea.
Net te winnen striid waard freonskip: lykwicht
fan twa like sterke, moaie mannen – opljeppen
Gilgamesj, Enkidu syn gewisse en ferstân.
Leist ommers de pylk yn ’e midden fan de pees.
Goadinnesoan en nimmens soan tegearre
regearden de stêd Uruk, mei folk en senaat.
Tegearre oerwûnen se de reus fan de seders,
dwêsten se de fjoerspuiende bolle fan Isjtar,
fersoenden se de goaden mei timpels en rjocht.
Want de steat bloeit yn iendrachtich ferskaat.
Nei’t Enkidu ferstoar, is Gilgamesj as helte
op ’e swalk rekke troch bergen, oer oseanen,
socht er in oerwinning oer dy lêste sliep.
Mar gjin moed of wapenreau koe dat werroppe,
witte moast er dat de minske hjir net ivich is
en in midden is tusken goaden en de dea.

6.
Machtich Uruk efter hege muorren
hoe bisto ta in púnfal keard
fergruzele dyn timpels, kaden en paleizen
dyn taal yn skerven, it skrift ferleard

Slieptest lang yn neiteams grûn
bulldozers ha dyn sites fergroeven
dyn erf wurdt rôve en ferpatst, net ûnlyk
hoe’t se dyn bernsbern skeine

Wat bin’ dyn fersen yn ’e skimer
fan betonnen ruïnes, plestik tinten
pantsere compounds fan eigen gelyk
dôve eagen, hollen sletten tsjin petear

7.
Gilgamesj plôke ta beslút de blomme
it teare saffraan fan ivige jeugd
hy joech him del en wylst er slomme
kroep in slange del en iet de bút

de held sliepte oer it libben en de dea
de besile úteinen fan de wrâld
syn misse setten, harren reizen
de spegeling fan de oar, en seach:
‘Enkidu bin ik, en hy wie my’

hy rôle him doe yn it maitydsgers
en de simmer geat syn gloede
de hjerst stjalprein, giele blêden
en de winter duts him ta

wat bleau

in namme
ynkurven yn brutsen tabletten

 

Fjoerstiennen

 

Foar de Ferhalejûn op 15 novimber 2019 waard RIXT frege om fiif dichters op ‘en paad te stjoeren en poëzy by ferhalen te skriuwen. De gedichten binne klear en wy publisearje se dizze wike op ús webside. Hjoed de fjirde, fan Tryntsje van der Veer.

Tryntsje van der Veer wie by de Stjerrewacht yn Burgum, dêr’t ferhalen oer de Burgumer Markultuer, it stjerrestelsel en de skiednis fan stinzen ferteld waarden. Tema: ‘as stiennen sprekke koene’.

Foto: Geart Tigchelaar

Fjoerstiennen

sonoar klinke echowurden
oer skerpe spjalte stiennen
as reau yn grouwe fûsten
fan immen yn bistefel toaid

yn ’e koepel mei dimmen lûd
net iepene it ferburgen lûk
nei stjerrestelsels al klonken
rigen ljochtjierren en planeten

sûge yn in betiizjende baan
as in satellyt ienpearich ik
skôger fan myn neatich sels
projeksje yn tiid en romte

brutsen út it ierdsk ferwulft
dreaun op it bêd fan frijheid
linken slipe ta grint en sark
ferwurden yn tekens kurve

helder wjerklinke ferhalen
op it ambyld fan ’t ferline
dy’t gleone swurden smeie
swijende palmen ûntslute

 

loftspegeling

Foar de Ferhalejûn op 15 novimber 2019 waard RIXT frege om fiif dichters op ‘en paad te stjoeren en poëzy by ferhalen te skriuwen. De gedichten binne klear en wy publisearje se dizze wike op ús webside. Hjoed de tredde, fan Henk Nijp.

Henk Nijp wenne de Ferhalejûn yn Bears by, op in pracht lokaasje: yn it tsjerkje njonken it ‘staketsel’ fan de eardere Uniastate en ûnder de âlde poarte fan dat slot, dy’t der noch altyd stiet. Der waarden trije ferhalen ferteld, tige ferskillend fan aard.

Foto: Henk Nijp

loftspegeling

in goudûle sweeft oer it hôf
bringt it ferhaal fan tsjuster
wit fan gjin hikkehipper
pankoeksrein of wetterhazze,
knipt út in sêne fan Jeroen Bosch

oer glêde gieltsjes knoffelje ik
as in blineman op ’e poarte ta
in bonkerak yn blau mearkeljocht
spat út ’e ierde op,
in wolveman giet op jacht

letter op ’e serken moetsje ik
in âld pryster dy’t it leauwen ferlear,
in gregoriaanske sjonger dy’t der
langer neat fan witte wol en in frou
fan in bulte wurden en âlde kranten

healwei de toer driuwe
kâlde blommen en izige tochten
tiden fan alearen út it stof omheech,
kringelet de rook fan prottelkofje
dizige boppekeamers yn

dan slacht de toersklok tsien
ik stommelje de steile treppen del,
fjurkes bûten sykje om ’e ein
de ûle ropt har rop hoar oer ’t hôf,
ik set ôf, yn ’e fierte spûkgûlt in wolf