Sykje nei in faksin

RIXT-dichter Janneke Spoelstra wie ien fan de gasten yn Cultuur aan Huis fan 12-05-2020. It item mei Janneke begjint op 16:10. Klik op ‘e foto.

Lês hjirûnder it fers dat se foarlies.

Sykje nei in faksin

Foardat oaren ek wisten dat ik
dichter wie, learde ik in fak
en troch in mikroskoop
it grutte yn it lytse te sjen

immen rôp: ‘kom hier es,
is dit in bacterie of een virus?’
ik tocht altyd: hoe sjogge se ús?

en learde hoe’t se diele, flugger as
Facebookberjochten har ferspriede
úteinlik wie Slauerhoff ek dokter
wurden en Leo Vroman biolooch

mei omkearde hannen siet ien
oan ’e knoppen en de learaar sei:
‘hee, hoe melke se de kij by jim
op ’e pleats?’ lytse-bistjes-boeren
wiene wy, gjin opbringst oars as
op lytse skaal, ien sei: ‘as ik
oan al dy aminosoeren yn
myn liif tink, dan knap ik hast!

en ik knope it yn ’e earen dat in
professor sei: ‘óárloggen wurde
troch mikro-organismen besljochte,’
gôh, tocht ik doe, miskien,
tink ik no, kinne se der ek troch
ûntstean, soms bin ik deabenaud
en dan haw ik noch net iens koroana

wy wiene thús noait net sa tuterich,
mar mem, o, mem, wat wol ik dy no
graach in tút jaan, al wiken is myn
grutste eangst dat ik dy’t my it libben
joech, it libben ûntnimme soe

en wylst wy ús elk yn ús eigen sel
opslute, hát in firus net iens in
selwand, in firus nimt gewoan de
kontrôle oer, yn ’e gasthear-sel

ja, ik wit in bytsje fan wat der omgiet
yn ’e grutte lytse wrâld, it wie in
nommel fak dat ik learde, mar doe’t
de wurden hieltyd lûder rôpen, waard
ik stadich mear de dichter, en soms
freget immen of eat om in fers, sa’t
Fedde Schurer skreau: ‘in dichter is
in minske dat in fers skriuwt as
syn folk derom freget’, no ja,
hy skreau fan ‘fint’, net ‘minske’

it is mar wat jins ropping is
myn broer loadst einepiken
de krisis troch nei de sleat

en wat is de ropping fan de
eamelders dy’t út alle kieren
ûnder de flier wei komme, as
talkshowgasten, se fleane by
de ruten en de muorren op
en dan steane nóch 90 fan de
100 fleanmasinen oan ’e grûn

wat gjin aksjegroep slagge, krijt
sa’n skytminiskúl dieltsje dna of rna
klear, oft dat no syn ropping is of net

en skjin is de loft, as desennia lyn
doe’t ik in fak learde, miskien as ik
der yn trochleard hie, wurke ik no
oan in faksin, miskien hie ik jimme
dan rêde kinnen, miskien makket in
gedicht in hiel lyts bytsje ymmún

Lul op in drumstel

Dichter en drummer Geart Tigchelaar sil jûn optrede by IepenUp yn Neushoorn yn Ljouwert. Tema fan ‘e jûn is ‘Friese Lente‘, dat omskreaun wurdt as in wike fol Fryske popkultuer as stalekaart fan wat Fryslân te bieden hat. ‘Lul op in drumstel’ is ien fan de twa fersen dy’t er foardrage sil.

 

Foto: Geart Tigchelaar

Kloof

Edwin de Groot wie ôfrûne woansdei de RIXT-dichter dy’t meidie oan de útstjoering fan IepenUp oer de kleau tusken de Rânestêd en de provinsje. Hy skreau syn bydrage ûnder de útstjoering en lies dy foar as útsmiter fan ‘e jûn.

Edwin de Groot, foto Syds Wiersma
Kloof

Ik doen op deze avend over de kloof tussen de Randstad en de provinsje dit stukje mar eefkes in ut Feansters. Stadsfries is in moai kompromie tusken ut Frysk en ut Hollaans.

Bedankt Josse, Josse fan de sifers over sosjale geografie. Ik weet nou wat of ik bin; in geoneutrale middenlander, soa as alle mênsen út Heerenfeen.
Wy kregen daar in de jaren tachtig te maken met in ferbeterfiesie,
ut ouwe spul moest fut, strakke nieuwe gebouwen moesten der kome. Ut ouwe Postkantoar plat, de Watertoren oek en de ouwe steentsjes waarden ferfongen door glad, griis granyt.
Soa strak as de klikobakken achter de stoepraand yn de Biblebelt.
We hewwe der in C&A foor terugkregen toen en in H&M. In Hema hadden we al. Soa leken we moai op Alphen a/d Rijn, Meppel, Culemborg en Almelo; geen kloof te bekennen.
Miskien oek mar goed, want neffens Marijn fan ut FSP is ut oek niet heel intelligent om in kloof siën te willen.

Foto Syds Wiersma

Mar dat wil ik nou just; in kloof, in groate, maanske kloof.
Ik wil helegaar niet lieke op Almelo en oek niet op de Randstad.
Al helemaal niet as de mênsen daar denke dat krekt wy fan de raand fan de wereld falle.
Naar ut Noarden reize skynt altiten langer te wezen as omgekeard.

Marijn hat it oek over de Friese Paradox; wy bungele faak onderan listkes en binne toch frijwat gelukkig. Laat my dan noch in paradoks inbrenge. Ik wil in kloof, wat ik al sy, in groate, maanske kloof, mar dan tegelyk één met bruggen. Dit met Leibnitz in gedachten: Laat de werelden elkaars verworvenheden delen.
En met in anfulling ala Descartes derby: Niet allenich “Ik denk, dus ik ben” mar oek “Jij bent, dus ik ben”. We make mekaar.
Hou fan dysels en hou fan mekaar.
Liefde kan prima in de ferskillen sitte.
Soa as troebadoer Timo (út Meppel) krekt al song: It doesn’t have to be so hard.

trije opdrachten

Joël Hut lies it folgjende fers foar by de útstjoering fan Iepen Up op 19-02-20.

It tema wie Other.Wordly, de titel fan de nije tentoanstelling yn it Fries Museum oer de see en benammen ek de geheimen en de myten fan it djipseelibben.

trije opdrachten

opdracht 1

de dichter, wat sei er?
a) in goeie atlas
kent de djipten fan alles
b) in kweade atlas
kent de djipten fan alle
seeën

m?
it twadde
ginien hie it witen
jo ik?

opdracht 2

de see wurdt
tot op e bodem
útsocht
wat swemt dêr net?
in hengel-, in fangtosk-,
in djipsee-inkt- of
in lantearnfis?

m?
it swemt der allegêr
wisten jo dat?
ginien ik net

opdracht 3

nei de hemeldrager
hite de weareldkaarten
want sommige djipten
mutst noch steeds
in titaan för he
welke soart
is noch net ûntdekt?

m?


O SEEDAK Ssss

Understeand gedicht fan Syds Wiersma lies de dichter op 19-02-20 by IepenUp Live foar. Wiersma hat it fers foar in part ek ûnder de útstjoering skreaun . It tema wie Other.Wordly, de titel fan de nije tentoanstelling yn it Fries Museum oer de see en benammen ek de geheimen en de myten fan it djipseelibben.

Osedax is in soarte fan boarstelwjirm dy’t op ‘e boaiems fan ‘e djipseeën de bonkerakken fan sonken walfisken fermôget.

Osedax, Fries Museum

 

O SEEDAK Ssss

Fan ljocht gjin weet
Yn it grom fan de tiid begroeven
Of is it
Yn de widze fan de see

Fermôget boarstelfolk
Us skjinne bonken
In libbensrêd yn ’t djipst besonken
Ea
Komt it wer
Omheech

Krôljen, krûpen, kreveljen

Earne bedizene mei dat frjemde hearskip
Libbensgeast

Net in plak foar Afrodite
Nee dat kâld en skimerich boaiemplebs
Noch fier fan in foetus

In ivichheid foar’t de skulp
Treaun fan wyn mei har deryn
Syprus fine kin

Mar god, dan hast ek wat
Har dûbelferskining fan sêft wâljend
Flaaks en fleis
Fingerspoar tusken blabzich ripe
Búk en bilbonken, drippend
De glâns fan it ôfsobbe
Ljocht fan de ribbe
Sy
Ut fallen walfisken
Nommen

Boarstelwjirms
Dêr’t ik âld en djipwei jim bleaun bin
Glydzje ik har skûl
Fan waarme hûdploaien yn

Wêr’t al mar oars
It wurd it byld it omskot
Opdold wurdt

En

Ta drinkeldeaden
Bepluze
Behimmele
Bekoarre

As wiene it de genitaliën
Fan Oeranos
Syn kastrearde himelbestoarmers

O seedak sssss
It skom út it grom

Guon djipten
Moatst noch altyd in Titaan foar ha
Wolst de fersmytlingen
Ut ’e burokrasy fan deadsingels rêde

Tiidleas fermôgjen
Oerstadige berte
Fan har hom-en-gromliif

Dat de wyn ús kant út sylt

© Syds Wiersma

Noat: De rigel ‘guon djipten moatst noch altyd in Titaan foar ha’ is in sitaat út it gedicht dat Joël Hut earder op ’e jûn foarlies.

Falentynsfersen

Yn in gesellich folle Afûkwinkel wie freedtemiddei de oanbieding fan de Fryske werútjefte fan it printeboek Kening & Kening. It boek ferskynde tweintich jier lyn foar ’t earst en waard sûnt yn tolve talen oerset. Kommissaris fan de Kening Arno Brok fûn dat it tiid wurdt foar oersettings yn de Gaelic talen: Welsh, Iersk en Skotsk.

Nei ôfrin holpen RIXT-dichters Kate Schlingemann en Jetze de Vries guon oanwêzigen by it skriuwen fan in leafdesgedicht. It wie ommers Falentynsdei. Beide dichters brûkten dêrby in âlde typmasine út it Sammelmuseum fan Poppenwier. De Falentynspoëzy waard op rôze fellen typt, op tafels fol mei roze-read snobbersguod fan hertsjes. Underwilens sinjearden Linda de Haan en Stern Nijland har Kening & Kening-boeken.

Der kamen moaie rigels op it rôze papier. Hoe’t dat gie?

Immen woe graach op poëtyske wize in falentynsgedachte útsprekke, mar wist net hoe’t se begjinne moast. De dichter frege wat se bysûnder fynt oan de dy persoan en doe wie it begjin der gau.

In oar woe graach wat oer it nije hûs fan syn leafste. Yn in bondel leafdesgedichten fan Pablo Neruda waarden gaadlike rigels fûn en oerbrocht nei it hjir en no fan it nije hûs.

Der wie in famke fan in jier as tolve dy’t net fereale wie en ek net wist hoe’t dat wêze soe (sei se). Mar se hie wol in suske fan tsien dy’t al in pear moannen fereale wie op in stoere jonge út har klasse. Se koe him al jierren. It famke woe har suske wol ferrasse mei in Falentynsfers foar de jonge. Se fertelde oer aventoeren dy’t se belibbe hiene en ferskate eigenskippen fan de jonge dêr’t se fan tocht dat har suske dêrop foel. Hy hie bygelyks hiele moaie eagen.

Wa’t dat woe koe de farske fersen of dichtrigels meikrije yn in lyts leafde-om-te-bewarjen-doaske, dat de Falentyn by ien fan de tafels yn de Afûkwinkel noch dekorearje koe.

In slagge dichtoerke. Sok rikketikjen fan typmasines soe ek wolris hiel goed klinke kinne op in simmersk plein ûnder de Aldehou.

Foto: Kate Schlingemann