It makket net út

Hjoed Henk Nijp syn twadde moannegedicht fan desimber: ‘It makket net út’. In gedicht oer de jierwiksel. It omsjen nei it jier dat ôfrint, it oereidzjen fan wat west hat, de top-safolle fan fanalles, de listkes… hast elkenien docht it, mar hoefolle sin hat it eins, want diene saken nimme gjin kear, of yn goed Frysk: it bern is der, it moat ret wurde. It fers giet oer de tiid dy’t ferstrykt en net te kearen is, want ‘wy kinne inkeld mar foarút…’

Henk Nijp, ‘As time goes by/De tiid fljocht’, 2017, pelkarton/akrylferve/mingde technyk, 18×28 sm. Foto: Henk Nijp

 

it makket net út

it makket net út as ik de eagen tichtknyp
of as in mol in ridde graaf,
bulten bou mei wachters om de meter

it feroaret net as ik dy meinim
it trekpaad del nei dêr’t it eachein stjurret
en te ferdwinen yn de groeden fan ’e jûn

it is omdoch as ik de wyk nim,
my betink wat ik better sizze kinnen hie
of weikrûp achter gelde wurden

it hat gjin doel om te flechtsjen yn de moaiskyn
fan kartelknipte printen yn murve albums
en sjong wer it selde âlde wyske

it hat gjin sin en sykje om ferfleine dagen,
fandelje fersliten dreamen yn ’e iggen fan ’e nacht
of te betinken hoe’t it wêze kinnen hie

wy keare wier de tikken net, net de eroazje fan ’e tiid
rinne wankel oer in hege koarde,
kinne inkeld mar foarút

@Henk Nijp

Goederjousk

De meastentiids smoute feestmoanne desimber is mei it Sinteklaas- en Krystfeest en Ald en Nij by útstek de moanne fan it jaan en it krijen. Henk Nijp, dichter fan de moanne desimber, skreau der in light-verse oer.

Goederjousk

ik mei graach wat krije mar
jou ek gauris wat werom:
meitsje moarnsbetiid de bôle klear
mei kofje, soms mei sjú
mar earst doch ik dyn yoga-oefeningen,
draai de ferwaarming op
helje de krante út ’e bus
klau dêrnei ôfwaskmasine leech
en set it diggelguod te plak
stofsûgerje it hiele hûs;
boppe, ûnder en it hok
knip de hage om ’e foartún
en achter by de sleat
snoei de wylde wylgen
soe it gers ek meane
mar wy ha gjin greidehiem
it is hjir inkeld grint en tegels
dus poarkje ik it túch mar út ’e foegen
fervje de kezinen as it der oan ta is
de doarren en de drompels
meitsje alle dagen waarm iten
mei jirpels, fleis en griente
himmelje it húske en putsje fan ’e dûs
poets de brillen skjin
helje smoarge dridze út ’e goaten
draai gauris de fine wask
en de bûnte en de wite
neitiid giet dy dan de drûger yn
of oan ’e line en
letter opteard yn ’e kast
it striken doch ik net
want dat is gjin dwaan
plak fytsbannen mei gatsjes
beide, foar en efter,
en pomp de boel wer op
tank elke kear de auto fol,
do rydst ’m yn no-time wol wer leech
typ it wachtwurd fan dyn webakkounts
set dyn hantekening op e-mails
ûnthâld dyn DigiD
folje de belesting yn
lês ik dy de rouberjochten foar
tropje dêrnei de krante by it âld papier
en as it jûns wat tsjuster wurdt
doch ik de gerdinen ticht
set noch gau de kliko by de dyk
doch de telefyzje út,
poets noch krekt dyn tosken net en
ljochtsje fierder ôf,
wy ferskjinje sa no en dan it bêd
mar dan ha ik wer gjin kessen en sit
ek sûnder sloop

want do dielst inkeld mar de lekkens út

@Henk Nijp

In kultureel rondiel

Dichter fan de moanne novimber Cornelis van der Wal skreau in âlderwetsk rondiel, nei oanlieding fan it ôfsluten fan Kulturele Haadstêd 2018.

In kultureel rondiel

De kultuer hat Ljouwert no foargoed ferlitten,
Gûlend sitte ik en kaktus foar it grize rút.
Yn ‘e simmer stapten reuzen troch de strjitten,
De kultuer hat Ljouwert no foargoed ferlitten.
Fryske hynders draafden, swit op de gebitten,
De Aldehou noch briker mei Obe foar de snút.
De kultuer hat Ljouwert no foargoed ferlitten,
Gûlend sitte ik en kaktus foar it grize rút.

 

 

 

Hout en Snie

Dat it Frysk útstjerre sil, wurdt al ieuwenlang sein. Mar it giet tsjintwurdich wol hiel rap, de ynfloed fan it Hollânsk is hast net mear te kearen en it ûnderwiis yn it Frysk stelt neat foar. De oerheid fynt it, sa liket it, wol bêst allegearre. Is it al te let?

Cornelis van der Wal is dichter fan de moanne novimber by RIXT

Sniekristallen. Foto: Wilson Bentley (1902)

 

Hout en Snie

Yn it Frysk te skriuwen liket op ‘e hjerst,
it hier fan slûgjende skoalmasters rûgelet

op blêden griis papier, de houtene pinne
fermôget stadich. It is dus de natoer.

Yn it Frysk te skriuwen liket op stjerren.
Dichter draaft as wite rôt yn it winterrêd

om en kin net fuort. Hy skriuwt mei snie.
De literêre Maitiid komt net mear, seit Pyt.

© Cornelis van der Wal

 

 

it waar kin samar omslaan achter snits

Stel der is in keunstner. Dy fersmyt alle konvinsjonele patroanen om oer de werklikheid te fertellen. Lizzende hoarizonnen, fallende skaden efter feiten op ’e grûn: dat seit allegearre neat oer hoe’t de minske syn wrâld ûnderfynt, dat hup fuort dermei. Mar oan syn keunstwurk komt op in dei ien foarby. En dy wol der in ferhaal oer fertelle dat neffens de werklikheid fan no is …

Eppie Dam is yn oktober gastdichter foar RIXT.

Johan Haanstra, ‘Scharnegoutum’, 1982/1983, oaljeferve op linnen, 80 x 80 sm, mei tank oan Ina Hogen Esch

it waar kin samar omslaan achter snits

‘is er ook een camping die een beetje
aan scharnegoutum doet denken?’

ierlân yndachtich
omfreedzje fjouwer seizoenen de dei
skearnegoutum ferivige op linnen
kanteljend skilderij fan klimaat yn ’e oalje

sa kin it byld feroarje
yn in bestek fan 80 bij 80
dat in etmiel duorret

it reint pipestâlen sinnebrokken
hoannebalken bargebongen
noch gjin ko-om-halzen
hazzesprongen tuorrebouten
en samar reint it skieppekoppen

hiele brouten heale soalen reint it
like hurd as koaleskoppen
hinnebouten molestiennen
foetôfdrukken fan de waaromslach
dy’t merakelmoai belukt
hjoed om te begjinnen
yn ûnskuldich skearnegoutum

sokken as fokke en sukke
wolle ergens hjir wol hinne

© Eppie Dam

Dit fers ferskynt yn 2019 yn de bondel omstreken by Utjouwer DeRyp, Blauhús

simmerkermis op de hommerts

Neat bringt in aha-erlebnis as in skilderij: hea, sjocht it der wier sa út? As it wurk—fan Johan Haanstra; yn it atelier makke—in plaknamme krijt, fiteret dat ekstra oan ta ferlykjen. En hifkjen. It Fryske buordoarpke? Mar de arbitrêre kleuren binne lang net natuerlik foar it ôfbylde lân en it tsjerkje is hielendal ferfoarme. It palet is urgint, de foarmen ekspressyf, de ritmes net rjocht harmoanysk. Alles botst en it libben komt yn ’e bekniping.
Eppie Dam is yn oktober gastdichter foar RIXT.

Johan Haanstra, ‘Hommerts’, 1979, oaljeferve op linnen, 50 x 40 sm, mei tank oan Ina Hogen Esch. Foto: Arend Loerts.

 

simmerkermis op de hommerts

mei jutryp noch fier fan de kealslach

de simmer tennist yn in rokje
en feecht it fearreplomke
fan in sûkerspûne dei
luchtich oer de hommerts

âld sinne hat nei goed gebrûk
har oaljekoek fol fruchten bakt
en telde sels de brommels nei
de krinten en rezinen
it rotsen nogablok fol swiet
dêr’t út gods glêzen bol wei sjoen
noch noait in stien yn siet

jutryp dûnset op ’e trampoline
en klompeleas lichtfuottich
nimt de lêste sompeflinter
har ballet fan âlde kleuren mei
de koprol oan it kessen weage
en noch de eagen frij fan pine
om toarre greiden read as jarre

© Eppie Dam

Dit fers ferskynt yn 2019 yn de bondel omstreken by Utjouwer DeRyp, Blauhús

 

 

Meensken

De redaksie van Rixt het mi’j vraogd hoe ik tot et schrieven van gedichten in et stellingwarfs komen bin. Om een lang verhael of te kappen deur ien woord eigenlik: et/de locht. Et betekent zowel ‘ljocht’ as ‘loft’ in et fries. En de uutspraoke van de klinker o bepaolt de betekenis krek as in ’t fries. Ik bin een bietien verliefd worden op dat woord zo as mien geliefde dat bruukt. En dat maekt jo ni’jsgierig naor de aandere woorden van disse tael.

 

Meensken

op et eilaand
meensken as een falanx
mit vuuls te grote naemplaeties op de bost
dwaelen deur de dörpsstraote
heur heufden straelen radiael et geldelek gewin
et locht in heur ogen
laet gien twiefel in disse klaetersfeer

is ieder zien eigen gastheere
op de barg de Gourmandise

et zaand stoeft een aere melodie
lieken
en de locht
uut de eupenstaonde mossels

et getingel van de geraemtes mit de ribben van zilveren behang
de duundummies
de munt op et veurheufd van de vergeten sjaansbroek
veur de veerman
die dommiet weer vertrekken zal

© Tsjisse Hettema

Stormruter

Tsjisse Hettema is moannedichter fan septimber. Syn earste gedicht hat er makke mei syn nije dichterskollektyf Bouwer-Hettema. In pear ynliedende, Stellingwerfse wurden fan it duo by har gedicht:

‘Zomaar ’n gedicht in deze tieden van digitaele hetzegens. ’n beskrieving van ’n versiering van ’n stormruterpeerd uut ‘e Romeinse tied. ’t Schildje dat wi’j hier zien is vunnen in de wierde van Wijtwerd (Groningen) in 1896. ’t Is ’n zonuumde sierschijf die diende om twie riemen van ’n peerdetuug bi’jnander te holden. D’r weren in ’t Romeinse leger vule Friese ruters die weerschienlek zo’n sierschijf mit naor huus neumen hebben. Wat oons trof was dat de kleuren nog zo goed overleverd binnen.’

’t eksotiese in mi’j maekt ruumte
verdrieft mien eigenwiezens naor de buutenste ring
woar as de versierings klaor liggen om toe te slaon

binnenin mi’j
skoeven mien vierkaante gewoontes rieuwerig over mekaander henne
tot de kleuren
op de acht raekvlakken van elke stemmingswisseling

uut mien mond stikt de binnenste knoppe
as ’n grieze gevulighied naor buten

© Dichterskollektief Bouwer-Hettema

Achter De Hoven

Op freed 31 augustus 2018 hâldt foar it lêst in reguliere stoptrein ho op halte Ljouwert Achter De Hoven. It minst brûkte treinstasjon fan Nederlân wurdt dêrmei út de tsjinstregeling helle. André Looijenga, ús moannedichter fan  augustus, wennet by it stasjontsje om ‘e hoeke. Hoewol ’t er der noait yn- of útstapt is, skreau dit lytse earbetoan.

https://frieschdagblad.nl/2018/8/30/het-treinstation-dat-nooit-gewenst-was-maar-fryslan-toch-veel-heeft-gebracht

 

Achter De Hoven

8:07 ri. Leeuwarden
15:52 ri. Groningen
16:52 ri. Groningen

efkes foar it einstasjon
krekt nei it fuortriden
remme de trein ôf yn
krekt net de stêd

twa man derút moarns
middeis ien der wer yn
wer oplûken yn it blau
fan moarn of jûn

leeu-war-den-ach-ter-de-
ho-ven melde de stim
de ynsitters as yn har
ûnfêste sliep

klompetreinen holden hjir
sa’t se se neamden mei
arbeiders út wâlddoarpen
foar fla en moal

op it kizelstienbeton
beäntwurden de klompen
oan kollega’s, kunde in
bôletromgroet

hearst hjir faaks skimerblau
de tegels noch skrassen
as it nevelmoarns stil wurdt
nei ’t lânsriden

it perron bliuwt wol wachtsjen
en oan de kant nei hûs
stiet in abri noch salang’t
er him skûlhâldt

© André Looijenga

 

Wy binne wolf

De wolf is werom yn Fryslân. Op ferskate plakken yn it suden en easten fan de provinsje binne se sjoen, binne deabiten skiep fûn. Yn maaie is op in geheim plak yn ’e bosken yn Drinte in wolf foar syn hoale mei in ferburgen kamera filme. In nije oanwizing dat de wolf net inkeld troch ús kriten omswalkt, mar him ek te wenjen set.

André Looijenga is dichter fan de moanne augustus by RIXT

@ Staatsbosbeheer

 

wy binne wolf

wy binne wolf
jim skûlje efter hagen, foarby de bosk
jim ha triedden spand, swarte diken getten
jim raze op ljochte tsjillen foar de nacht út
jim sitte yn ’e strûp fan it trochklik-ies
jim wachtet de kâlde tosk fan wyldernis
wy binne wolf

wy binne wolf
jim fergaderje op ynstituten yn jim woastyn
jim woekerje it gers, rôvje aaien, de boaiem leech
jim hingje oan ús sulveren tillefyzjebyld
jim fersitte dei en oere, frettende
wy binne wolf

wy binne wolf
jim tidigje op ús kommen
jim stoareagje troch fierrekikers, kamera’s
jim offerje gjin fjildfruchten mar skiep
wy binne wolf

wy binne wolf
wy gnuve, wy strune
wy bin mei minder, wy binne hear
wy binne wolf

André Looijenga