Kultuerfolk

Op 12-02-20 hat Jetze de Vries foar RIXT optreden by de earste IepenUp fan it nije seizoen. It tema wie ‘Culturele Hoofdstad of Doodstad’? Jetze lies û.o. it ûndersteande fers Kultuerfolk foar. De  kommende 15 X sille der alle kearen ien of inkele dichters fan RIXT by IepenUp optrede .

Lês hjir fierder (pdf)

Sjoch ek op Facebook foar in registraasje fan de jûn. Jetze de Vries komt yn de lêste fjouwer minuten oan bar.

Gilgamesj yn Huzum-West

 

Foar de Ferhalejûn op 15 novimber 2019 waard RIXT frege om fiif dichters op ‘en paad te stjoeren en poëzy by ferhalen te skriuwen. De gedichten binne klear en wy publisearje se dizze wike op ús webside. Hjoed de fyfde, fan André Looijenga.

André Looijenga fytste op de Ferhalejûn nei de Ljouwerter húskeamer fan Pieter Hoekstra, dy’t it epos fan Gilgamesj neifertelde. Dat trúnde him oan om dit âlde Mesopotamyske epos werom te lêzen. De oersetting fan de koartlyn ferstoarne Grinzer assyriolooch Herman Vanstiphout lit sjen hoe fragmintarysk de tekst op klaaitabletten oerlevere is.
Yn de gedichtesyklus ‘Gilgamesj yn Huzum-West’ komt dat fragmintaryske ek ta útdrukking.

Gilgamesj yn Huzum-West

1.
Binne wy brok-
stikken […………] bakte klaai

[………………] âldste stimmen
yn ’e heaze groeven fan it spikerskrift

út ’e nacht fan grûn, út it twiljocht
fan ’e no-tiid [……………]
komme [……] jimme

fragminten [?, ………]
dan troch de floed wer ta klaai

2.
(de jongerein fan Uruk sjongt:)

Grut is ús kening Gilgamesj!
Hoeder fan Uruk, ús stêd,
fol is syn burd, machtich syn hân,
twatredde in god, ientredde minske!

Hy lit gjin soan oan de heit,
gjin dochter lit er oan de mem,
gjin faam lit er oan har feint!

Syn krêft ken gjin wjergader,
nimmen oerstrielet syn skientme.
Muorren boud fan stien en striders,
diken rjochtet er op tsjin de floed!

Hy lit gjin soan oan de heit,
gjin dochter lit er oan de mem,
gjin faam lit er oan har feint!

Rûnom sjocht ús kening Gilgamesj!
Syn each folget ús al den dei,
syn kamera’s lêze ús dwaan
en syn earen hearre ús tinzen.

3.
Enkidu ha de goaden doe bakt út klaai
ta wjergader, spegelman, tsjinminske
Enkidu ha de jagers sjoen yn it berchlân
skieppehoeders praten fan him by de fjurren
rûch, swart en neaken mienden hja him
op fjouwer poaten strunend nei har keppel

fan Enkidu dreamde de kening fan Uruk
deadwaan dat ûndier, sinde Gilgamesj
op Enkidu ôf stjoerde er in frommes
Sjamhat, in hoerke fan bûten de poarte
de kening wedde mei it ljidske as ies
lokke er it meunster nei syn heldestriid

Enkidu doe’t se him fûn yn it fjild
seach se yn ’e eagen, in aai om ’e kop
Enkidu bea hja har mûle, har boarsten
wale en rok ôflein bea se har skurte
sân dagen, sân nachten wie se mei him
it liif glânzge fan krêft yn har earms

om Enkidu hinne gloeide syn minskelea
oanrekke troch de frou, gûlde syn each
oan Enkidu rikte hja bôle en bier
hy preau, hy slokte, hy loste syn tonge
Sjamhat hong har kleed om syn skouders
Enkidu spruts: ‘nei de stêd liedsto my’

4.
Novimber is in sachte moanne, tsjuster
en in kearse foar it rút dy’t nûget
yn in rychjeshûs ommitsele, Huzum-West
jit de ferteller ús in bakje kofje yn
nimt plak op syn houtene troan

it âldste ferhaal fan ’e wrâld, út
Mesopotamië, 2000 f.Kr.
draacht er op oan syn jongste pakesizzer
epos oer freonskip, goed tsjin kwea
ferlies – ‘ik lies it nei myn skieding’ –
sykjen nei ivich libben en jin dellizzen
by it einige

ta beslút besjogge wy syn kuierstêf
en winsket er ús goejûn

5.
(master dikteart oan syn learlingen:)

Skriuw mei, jonges, en lear fan de foarfaars.
Twa gelikense helden, Gilgamesj en Enkidu,
hiene inoar troffen yn slaanderij, like hurd
sloech de ien de oar, gelyk fan earms en lea.
Net te winnen striid waard freonskip: lykwicht
fan twa like sterke, moaie mannen – opljeppen
Gilgamesj, Enkidu syn gewisse en ferstân.
Leist ommers de pylk yn ’e midden fan de pees.
Goadinnesoan en nimmens soan tegearre
regearden de stêd Uruk, mei folk en senaat.
Tegearre oerwûnen se de reus fan de seders,
dwêsten se de fjoerspuiende bolle fan Isjtar,
fersoenden se de goaden mei timpels en rjocht.
Want de steat bloeit yn iendrachtich ferskaat.
Nei’t Enkidu ferstoar, is Gilgamesj as helte
op ’e swalk rekke troch bergen, oer oseanen,
socht er in oerwinning oer dy lêste sliep.
Mar gjin moed of wapenreau koe dat werroppe,
witte moast er dat de minske hjir net ivich is
en in midden is tusken goaden en de dea.

6.
Machtich Uruk efter hege muorren
hoe bisto ta in púnfal keard
fergruzele dyn timpels, kaden en paleizen
dyn taal yn skerven, it skrift ferleard

Slieptest lang yn neiteams grûn
bulldozers ha dyn sites fergroeven
dyn erf wurdt rôve en ferpatst, net ûnlyk
hoe’t se dyn bernsbern skeine

Wat bin’ dyn fersen yn ’e skimer
fan betonnen ruïnes, plestik tinten
pantsere compounds fan eigen gelyk
dôve eagen, hollen sletten tsjin petear

7.
Gilgamesj plôke ta beslút de blomme
it teare saffraan fan ivige jeugd
hy joech him del en wylst er slomme
kroep in slange del en iet de bút

de held sliepte oer it libben en de dea
de besile úteinen fan de wrâld
syn misse setten, harren reizen
de spegeling fan de oar, en seach:
‘Enkidu bin ik, en hy wie my’

hy rôle him doe yn it maitydsgers
en de simmer geat syn gloede
de hjerst stjalprein, giele blêden
en de winter duts him ta

wat bleau

in namme
ynkurven yn brutsen tabletten

 

Fjoerstiennen

 

Foar de Ferhalejûn op 15 novimber 2019 waard RIXT frege om fiif dichters op ‘en paad te stjoeren en poëzy by ferhalen te skriuwen. De gedichten binne klear en wy publisearje se dizze wike op ús webside. Hjoed de fjirde, fan Tryntsje van der Veer.

Tryntsje van der Veer wie by de Stjerrewacht yn Burgum, dêr’t ferhalen oer de Burgumer Markultuer, it stjerrestelsel en de skiednis fan stinzen ferteld waarden. Tema: ‘as stiennen sprekke koene’.

Foto: Geart Tigchelaar

Fjoerstiennen

sonoar klinke echowurden
oer skerpe spjalte stiennen
as reau yn grouwe fûsten
fan immen yn bistefel toaid

yn ’e koepel mei dimmen lûd
net iepene it ferburgen lûk
nei stjerrestelsels al klonken
rigen ljochtjierren en planeten

sûge yn in betiizjende baan
as in satellyt ienpearich ik
skôger fan myn neatich sels
projeksje yn tiid en romte

brutsen út it ierdsk ferwulft
dreaun op it bêd fan frijheid
linken slipe ta grint en sark
ferwurden yn tekens kurve

helder wjerklinke ferhalen
op it ambyld fan ’t ferline
dy’t gleone swurden smeie
swijende palmen ûntslute

 

loftspegeling

Foar de Ferhalejûn op 15 novimber 2019 waard RIXT frege om fiif dichters op ‘en paad te stjoeren en poëzy by ferhalen te skriuwen. De gedichten binne klear en wy publisearje se dizze wike op ús webside. Hjoed de tredde, fan Henk Nijp.

Henk Nijp wenne de Ferhalejûn yn Bears by, op in pracht lokaasje: yn it tsjerkje njonken it ‘staketsel’ fan de eardere Uniastate en ûnder de âlde poarte fan dat slot, dy’t der noch altyd stiet. Der waarden trije ferhalen ferteld, tige ferskillend fan aard.

Foto: Henk Nijp

loftspegeling

in goudûle sweeft oer it hôf
bringt it ferhaal fan tsjuster
wit fan gjin hikkehipper
pankoeksrein of wetterhazze,
knipt út in sêne fan Jeroen Bosch

oer glêde gieltsjes knoffelje ik
as in blineman op ’e poarte ta
in bonkerak yn blau mearkeljocht
spat út ’e ierde op,
in wolveman giet op jacht

letter op ’e serken moetsje ik
in âld pryster dy’t it leauwen ferlear,
in gregoriaanske sjonger dy’t der
langer neat fan witte wol en in frou
fan in bulte wurden en âlde kranten

healwei de toer driuwe
kâlde blommen en izige tochten
tiden fan alearen út it stof omheech,
kringelet de rook fan prottelkofje
dizige boppekeamers yn

dan slacht de toersklok tsien
ik stommelje de steile treppen del,
fjurkes bûten sykje om ’e ein
de ûle ropt har rop hoar oer ’t hôf,
ik set ôf, yn ’e fierte spûkgûlt in wolf

 

Seane pyk

Foar de Ferhalejûn op 15 novimber 2019 waard RIXT frege om fiif dichters op ‘en paad te stjoeren en poëzy by ferhalen te skriuwen. De gedichten binne klear en wy publisearje se dizze wike op ús webside. Hjoed de twadde, fan Carla van der Zwaag.

Carla van der Zwaag besocht de ferhalejûn yn Skingen. Yn de húskeamer fan Wiep Kingma wiene ferskate fertellers. Carla brocht it werom ta ien gedicht.

Foto: Geart Tigchelaar

Seane pyk

Yn húskeamersfear
wurde ferhalen ferteld
buorman hâldt alfêst in pleit
oer Duracel en Durex

it aai mei seane pyk
dat de frijer – dy’t foar
’t earst by de faam thús
te iten is –
mar net fuort krige
nei wat omspinfuotsjen
slagget it him en koarje
it deade pykje bûten
oer de hage út
ik wie bliid dat ik myn
TENA-lady yn hie

as de kat lâns har
skynbonke streaket
ferhellet in oar oer
in sopstien ta sop
fan swier wêzen fan de fjirde
en oer heit syn ôfbaarnde pleats

allinnich beppe en de kealtsjes kamen om

 

Oanreitsje

Foar de Ferhalejûn op 15 novimber 2019 waard RIXT frege om fiif dichters op ‘en paad te stjoeren en poëzy by ferhalen te skriuwen. De gedichten binne klear en wy publisearje se dizze wike op ús webside. Hjoed it earste fan Edwin de Groot.

Edwin de Groot swalke by de Ferhalejûn op ’e Jouwer om, ûnder oaren yn it Jouster museum. Hy hat besocht om wat er dêr hearde ta poëzy te bringen. Edwin de Groot: ‘Wy hawwe ferlet fan ferhalen. Om de wrâld begripe te kinnen.’

Foto: Geart Tigchelaar

Oanreitsje

noflik is it as der yn in relaas sprake is fan in barmhertige ôfrin
krekt as dat by in gedicht de lêzer minlik ôffierd wurdt
yn in floeiend ritme of fernimstich rym

de jongfeint dochs it famke krijt, better noch: de leafsten elkoar
de pot mei goud fûn, de seefisk wer swiet wetter priuwt
de boeven en de judas yn ’e boeien
de puppys in waarm hûs

en as der praat is fan lijen, kommer en smert, dy ynfielend
werkenber binne, sichtber mei de noas tsjin ’t glês
troch de hûd passe omdat immen
in ferhaal feroarsaket

de wrâld hoecht net ûnbeflekt, in bytsje goed fallend
dat soe al geryflik wêze en gerêststellend
ast him oanreitsje kinst

 

Winterjûn yn Teehûs fan minykemping Slappeterp

Op útnûging fan RIXT-dichter Peter Vermaat sieten der op 3 jannewaris lêstlyn ferhalefertellers, foarlêzers, besibbe sielen, dichters en muzikanten yn it mei in gaskachel goed opstookte teehûs fan de minykemping yn Slappeterp.

Utgongspunt fan de jûn wienen de tema’s ‘tiid’ en ‘siel’ nei oanlieding fan de twa fersen fan Rutger Kopland: ‘Tijd’ en ‘Over de ziel’. Dat binne twa ûnderwerpen dêr’t al in soad oer skreaun en wreaun is en dat yn ’e takomst noch in soad dien wurde sil. Mei oare wurden koenen de dielnimmers dêrmei skoan út ’e fuotten. De iene fette tiid letterliker op as de oare, dy hie dan in wat mear filosofyske ynstek. Itselde gau foar siel, dat al gau útwreide wurde kin nei ‘besieling’. Feit wie wol dat troch dy twa oerkoepeljende tema’s der beskate gearhing yn ’e jûn siet. En troch it lyts tal minsken – krekt wat mear as tweintich – wie de sfear tige yntym en noflik. Der waard mei ynmoed foardroegen en mei entûsjasme spile en it publyk siet mei sân pear earen te harkjen.

Peter Vermaat prate de jûn oaninoar en fertelde tuskentroch sels ek ferhalen en droech fersen foar

Njonken Peter Vermaat wienen der fan RIXT Hein Jaap Hilarides dy’t musisearre en in ferhaal fertelde. Der wienen noch twa muzikanten, Gerrit Huizinga op tuba en Hanneke Dikboom op saksofoan dêr’t Hilarides in ymprovisaasje mei die.

Hein Jaap Hilarides ymprovisearre der op los mei Gerrit Huizinga en Hanneke Dikboom
Wimmy Bouma fan de kemping en TerpenTheater lies û.o. in stik út de autobiografy Wat ik nog weet fan Annie M.G. Schmidt foar

Geart Tigchelaar lies foar út syn roman Bêste jonge oer it hawwen fan tiid en hokfoar prakkesaasjes immen hawwe kin as de ‘siele derút is’. Dêrnei lies er trije oersette proazagedichten fan de Deenske Carsten René Nielsen dy’t oer dingen dichtet, dus foarwerpen dy’t er in siel jûn hat. Tigchelaar sluet ôf mei it gedicht ‘mokerheide’ om werom te kommen by it tema ‘tiid’.

It publyk hong Gerrit de Vries suver oan syn lippen mei syn drûchkomyske, mar deaserieuze fersen

Gerrit de Vries hie him net opjûn, hy soe allinnich efkes om it hoekje sjen om’t syn âldelju tichtby (yn Menaam) wenje dêr’t er op besite wie. Aldergeloks hie er syn bondel Unlân tafallich (of wie it wol tafallich?) mei, dat hy waard drekst troch Vermaat frege om dêrút wat foar te dragen. Siel sit net yn ’e bondel, wie syn eigen sizzen, dat hy hie in fjouwertal gedichten útsocht dêr’t it elemint tiid in rol yn spile. It waard al gau dúdlik dat De Vries in thúswedstryd spile, want doe’t er fertelde dat it gedicht ‘kreas’ him twa kilometer fan Slappeterp ôf ôfspilet, wie der immen út it publyk dy’t syn pake en famylje noch wol kinnen hie.

Sa die mar wer bliken hoe lyts oft de wrâld is en hoe betreklik it bestean, ek al hat men it oer grutte en alles omfiemjende tema’s.

Gerrit de Vries

kreas

doe’t in hikke noch
fan hout en oan de daampeal
fêstbûn wie mei pakjetou
wie pake boer
en ik in jier as seis

yn ’t lytsbûthús
mocht ik de keallen boarne
boeoeoe âlen de keallen
noch sûnder earmerk
mispriizgjend
nei it leechslobberjen
fan de boarnamer
sûgden se my noch toarstich
op de hannen

mei it ierdappelroaien
mocht ik de trekker stjoere
‘ryd rjocht oer de rigen’
en rjocht ride die ik
it kearen
dêr soarge in omke foar
wat wie ik grutsk
doe’t pake sei

‘hast kreas dien jonge’

it wjerklinkt my
sa no en dan
helder as in
tichtslaande hikke
yn de earen

hikken binne fan stiel
tsjintwurdich
en hoe’t pake klonk
bin ik al lang fergetten

Tekst en foto’s: Geart Tigchelaar

In winterjûn yn Slappeterp

RIXT-dichter Peter Vermaat organisearret in winterjûn yn de teetún fan Slappeterp

Op freedtejûn 3 jannewaris 2020 organisearret it TerpenTheater in winterjûn yn it Teehús fan de minikemping yn Slappeterp. In jûn mei poëzy, ferhalen en muzyk foar elk, harkers of ynbringers.

Gerrit Huizenga, Hanneke Dikboom en Peter Vermaat brengen een klein programma van 20 minuten over tijd en ziel. Uitgangspunt daarbij zijn twee gedichten van Rutger Kopland, het gedicht Tijd en het gedicht Over de ziel. Samen met Wimmy Bouma en Rien Leffertstra van het TerpenTheater leek het hun een leuk idee om daaraan een open podium te koppelen voor gelijkgestemde zielen. Ieder die verhalen, gedichten of muziek rond het thema Tijd en/of Ziel wil inbrengen is van harte welkom om mee te doen en krijgt 10 minuten de tijd om op te treden.

Het is een avond in de winter, waarop dichters, vertellers, muzikanten, denkers en performers, én hun luisteraars elkaar kunnen ontmoeten om met elkaar te spreken over het fenomeen Tijd en de Ziel. Beide ongrijpbaar. Wij leven blijkbaar in de tijd, zoals een vis in het water, waar dit beestje ook niets van begrijpt. Wij zijn blijkbaar bezielde wezens maar weten niet wat het is. Maar misschien is er iemand die daar heel anders over denkt.

Het kan allemaal op 3 januari van 20.00 – 23.00 uur. Je mag ook alleen maar komen luisteren. Ook dat is een activiteit, want luisteraars die meedenken brengen de avond verder. De avond is gratis, maar om toch een hapje en een drankje te hebben, is het handig om iets mee te nemen. Ook warme kleding wordt sterk aanbevolen, want in het Theehuis met maar een kachel kan de winter nog gevoeld worden.

Er kunnen maximaal 12 optredens plaatsvinden, dus wie zich het eerst aanmeldt, is van een plek verzekerd. Aanmelden kan tot 1 januari 2020 bij peter@petervermaat.nl.

RIXT-dichters skriuwe oer Ferhalejûn

Op útnûging fan Ljouwert-Fryslân City of Literature folgje fiif RIXT-dichters de ferhalejûn fan 15 novimber yn Fryslân. De dichters kieze sels in ferteller en in lokaasje, en skriuwe in gedicht oer har ûnderfinings. De folgjende RIXT-dichters dogge mei: Edwin de Groot, Elmar Kuiper, André Looijenga / Tryntsje van der Veer (ien fan beiden of as duo), Henk Nijp en Carla van der Zwaag. Harren gedichten sille begjin desimber publisearre wurde.