hoe’t de wrâld derhinne leit

hoe’t de wrâld derhinne leit is Jan Kooistra syn twadde moannegedicht fan maaie 2020

Foto: Geart Tigchelaar

 

hoe’t de wrâld derhinne leit

dat in famke foar in stikkensketten rút
sachtsjes sit te gûlen yn in romte
dy’t ienris yn in hûs de keamer wie
dat in frou nei dat famke sjocht
troch de gatten yn ’e muorre en
de hongerpine fan har berntsje fielt
is hoe’t de wrâld derhinne leit

dat in oerbosk yn in dei of tsien
feroaret yn in deade flakte en fisken
fersûpe yn plestik en pestisiden
dat in bytsje tsjeaf yn ’e bak bedarret
mar in gruttenien yn pracht en
praal libbet en ús syn wetten stelt
is hoe’t de wrâld derhinne leit

dat in firus om him hinne slacht as in
hongerige wolf, miljoenen behimmelet
en wy as earme skiep lamslein binne
dat lucht en loft skjin en helder wurde
bisten wer komme doarre op âlde grûn
wy ús besauwe en der neat fan leare sille
is hoe’t de wrâld derhinne leit

dat wy aanst wer foar in pear rotterige
sinten nei lúkse oarden fleane oer
stjerrende oseanen en folle krottewiken
dat in mankelike skriuwer foar it rút
stoarret nei de heuvels yn ’e fierte
him omdraait, dan dy iene sin betinkt
is hoe’t de wrâld derhinne leit

Oardelskonkje foar Bartle Laverman

Yva Hokwerda:

“Ik ha oait in kear by Bartle en syn frou foarlêzen, yn de tún, mei Elmar en Remco, Sytse en Sito û.o. Wol 12 jier lyn as it net langer is. Sûnt ik wer yn Snits wenje is de Griene Dyk in favorite fytsrûte fan my en dan sjoch ik altyd nei syn tún. (Sjoch ek de foto en myn gedicht Transfytse fan 13 juny 2019 op Rixt. Dat is dêre).”

Foto: Geart Tigchelaar

 

ik mocht dêr ienris foarlêze
simmergrien
op bleate fuotten wêze

Griene Dyk
- Bartle syn tún

Sykje nei in faksin

RIXT-dichter Janneke Spoelstra wie ien fan de gasten yn Cultuur aan Huis fan 12-05-2020. It item mei Janneke begjint op 16:10. Klik op ‘e foto.

Lês hjirûnder it fers dat se foarlies.

Sykje nei in faksin

Foardat oaren ek wisten dat ik
dichter wie, learde ik in fak
en troch in mikroskoop
it grutte yn it lytse te sjen

immen rôp: ‘kom hier es,
is dit in bacterie of een virus?’
ik tocht altyd: hoe sjogge se ús?

en learde hoe’t se diele, flugger as
Facebookberjochten har ferspriede
úteinlik wie Slauerhoff ek dokter
wurden en Leo Vroman biolooch

mei omkearde hannen siet ien
oan ’e knoppen en de learaar sei:
‘hee, hoe melke se de kij by jim
op ’e pleats?’ lytse-bistjes-boeren
wiene wy, gjin opbringst oars as
op lytse skaal, ien sei: ‘as ik
oan al dy aminosoeren yn
myn liif tink, dan knap ik hast!

en ik knope it yn ’e earen dat in
professor sei: ‘óárloggen wurde
troch mikro-organismen besljochte,’
gôh, tocht ik doe, miskien,
tink ik no, kinne se der ek troch
ûntstean, soms bin ik deabenaud
en dan haw ik noch net iens koroana

wy wiene thús noait net sa tuterich,
mar mem, o, mem, wat wol ik dy no
graach in tút jaan, al wiken is myn
grutste eangst dat ik dy’t my it libben
joech, it libben ûntnimme soe

en wylst wy ús elk yn ús eigen sel
opslute, hát in firus net iens in
selwand, in firus nimt gewoan de
kontrôle oer, yn ’e gasthear-sel

ja, ik wit in bytsje fan wat der omgiet
yn ’e grutte lytse wrâld, it wie in
nommel fak dat ik learde, mar doe’t
de wurden hieltyd lûder rôpen, waard
ik stadich mear de dichter, en soms
freget immen of eat om in fers, sa’t
Fedde Schurer skreau: ‘in dichter is
in minske dat in fers skriuwt as
syn folk derom freget’, no ja,
hy skreau fan ‘fint’, net ‘minske’

it is mar wat jins ropping is
myn broer loadst einepiken
de krisis troch nei de sleat

en wat is de ropping fan de
eamelders dy’t út alle kieren
ûnder de flier wei komme, as
talkshowgasten, se fleane by
de ruten en de muorren op
en dan steane nóch 90 fan de
100 fleanmasinen oan ’e grûn

wat gjin aksjegroep slagge, krijt
sa’n skytminiskúl dieltsje dna of rna
klear, oft dat no syn ropping is of net

en skjin is de loft, as desennia lyn
doe’t ik in fak learde, miskien as ik
der yn trochleard hie, wurke ik no
oan in faksin, miskien hie ik jimme
dan rêde kinnen, miskien makket in
gedicht in hiel lyts bytsje ymmún

Oardelskonkedei

It Oardelskonkje is in nije dichtfoarm dy’t koartlyn yn it libben roppen is troch dichter Syds Wiersma, dy’t de ferliking makke dat wy hjoed-de-dei reizgers op oardel skonk wurden binne. It fers hat dêrom “oardel skonk” mei twa strofes, dêr’t de earste tsien wurden hat en de twadde fiif. Fierders is it frij oan de dichter de ynfolling te jaan oan it Oardelskonkje.

Ein april nûge RIXT elkenien út om mei de foarm te wurkjen, boartsjen en dichtsjen. Dat hawwe minsken ek dien – en it resultaat kinne wy hjoed presintearje op RIXT har alderearste Oardelskonkedei mei mar leafst tolve Oardelskonkjes fan de dichters Elmar Kuiper, Gerrit de Vries, Carla van der Zwaag, Yva Hokwerda, Elly de Leeuw, Inne Bilker, Simen de Jong, Henk Veenstra, Ytsje Hettinga, Dirk Geerdink, Anne Heegstra en Ypie Bakker.

Elmar Kuiper

ik ha ús frijheid opmetten
mei in tomstôk en kaam

net fierder as in meter


Gerrit de Vries

de opperpoaier yn it tuorke
set kassafammen efter pleksyglês en

âlderein as hoeren efter ruten


Carla van der Zwaag

de hiele wrâld is betsjoend
troch koroana syn glûpende set

wannear komt prins te tútsjen?


Elly de Leeuw

bûtendoar baarnt de sinne 
yn de maitiid fan dit koroanajier

binnendoar baarne allinne 
de triennen


Inne Bilker

mem en heit setten my
yn ’48 op de wrâld

harren bydrage 
oan de weropbou


Yva Hokwerda

babbelegûchelst as ‘ynfloedster’
oer wrâldwiid myselium
fleizich ferwege dyn poddestuollelipkes

popke, ik ha leaver 
oesterswam


Simen de Jong

wy grutte minsken
binne ûnderweis
te fangen troch it lytse

wat ús fiert nei fierder


Henk Veenstra

sa stil op strjitte
elkenien bliuwt binnen
drok mei alles

mar harkje...
alle fûgels sjonge


Ytsje Hettinga

oardelmeter by my wei 
bist tichterby as yn al dy

jierren dat we
ferfrissele leine


Dirk Geerdink

frijheid om te witten en it witten witte te litten

fan dy hearre te litten


Anne Heegstra

fan juster, hjoed en moarn
sammelet it libben de siden

de dea bynt it boek


Ypie Bakker

begearich setst de tosken
yn farske fastfoodfersen
se folje goed

mar sêdzje docht it net 







 

 

QED

It gedicht QED skreau de ferline wike ferstoarne Bartle Laverman yn ferbân mei de útstalling Skjin Laai, yn 2018.

QED

guon wol ha
de romte tusken de wurden
dêr wennet de Leechte
marsamaklik
lititûneinigeharnetferrifelje!!

guon sizze
yn it allerearste Begjin
wie der it Wurd
út it Alles of Neat
waaide samar dat Wurd
en it Wurd makke de dingen

oaren miene
it Wurd is sels in ding
en ja hear
bij mij is it in klank of in foarm

ik tink
dat wij de Leechte
ek Alles of Neat
neame meie
of God
of de Dea

in oare kear
sûnder haadletters

in lêste blokje om

Nei oanlieding fan it ferstjerren fan dichter Bartle Laverman skreau Geart Tigchelaar in fers, net om’t er Laverman persoanlik kennen hat (op ien of twa koarte moetings en in inkeld e-mailtsje nei), mar om’t er sa troffen wie troch it byld fan de man dy’t in blokje om soe mei de hûn, mar net wer yn ’e hûs kaam.

 

Foto: Geart Tigchelaar

 

in lêste blokje om

mei de jas los
it stabijke fêst

in lêste blokje om
yn it waar sjen

is mar sa’n útdrukking
dy’t skientme fan beam
wolkens gers grien om
hûs en hear teneate docht

it is it each dat de glâns heint
of krektoarsom
de glâns leit
yn dat wat it each
net sjocht

it hûntsje lûkt
de rikketik tikket
foar it lêst
yn ’e fersen
jimmeroan
in blokje om

bandeleas

Jan Kooistra syn earste moannegedicht fan maaie 2020.

 

Foto: Geart Tigchelaar

 

bandeleas

dêr’t ik lânskom stiet alles op springen, fine
siedders har paad, moatte wer op tsjin ’e stream
ik lis lekkens op ’e blikke, hingje klean op ’e line
de houtdo op ’t nêst yn de âld’ hagebeam

dêr’t ik tahâld tilt it op fan it piipkrûd, ferskine
de sweltsjes yn ’e loft, rûkt de nageltsjebeam
yn it hôf by in pleats wer kealtsjes oan ’e line
guon dingen bliuwe, lykas dingen yn in dream

ik kediis oer de wyn, lit ’m út it suden waaie
de sinne is op myn hân en myn sin is suver
ek al binne dingen frjemd, binne tiden nuver

ik bin net bûn oan ’e wetten, ik bin Maaie
ik lit de bijen dûnsje en de readboarstjes sjonge
kin it net litte, pisje de hiele wrâld oer de tonge