Goederjousk

De meastentiids smoute feestmoanne desimber is mei it Sinteklaas- en Krystfeest en Ald en Nij by útstek de moanne fan it jaan en it krijen. Henk Nijp, dichter fan de moanne desimber, skreau der in light-verse oer.

Goederjousk

ik mei graach wat krije mar
jou ek gauris wat werom:
meitsje moarnsbetiid de bôle klear
mei kofje, soms mei sjú
mar earst doch ik dyn yoga-oefeningen,
draai de ferwaarming op
helje de krante út ’e bus
klau dêrnei ôfwaskmasine leech
en set it diggelguod te plak
stofsûgerje it hiele hûs;
boppe, ûnder en it hok
knip de hage om ’e foartún
en achter by de sleat
snoei de wylde wylgen
soe it gers ek meane
mar wy ha gjin greidehiem
it is hjir inkeld grint en tegels
dus poarkje ik it túch mar út ’e foegen
fervje de kezinen as it der oan ta is
de doarren en de drompels
meitsje alle dagen waarm iten
mei jirpels, fleis en griente
himmelje it húske en putsje fan ’e dûs
poets de brillen skjin
helje smoarge dridze út ’e goaten
draai gauris de fine wask
en de bûnte en de wite
neitiid giet dy dan de drûger yn
of oan ’e line en
letter opteard yn ’e kast
it striken doch ik net
want dat is gjin dwaan
plak fytsbannen mei gatsjes
beide, foar en efter,
en pomp de boel wer op
tank elke kear de auto fol,
do rydst ’m yn no-time wol wer leech
typ it wachtwurd fan dyn webakkounts
set dyn hantekening op e-mails
ûnthâld dyn DigiD
folje de belesting yn
lês ik dy de rouberjochten foar
tropje dêrnei de krante by it âld papier
en as it jûns wat tsjuster wurdt
doch ik de gerdinen ticht
set noch gau de kliko by de dyk
doch de telefyzje út,
poets noch krekt dyn tosken net en
ljochtsje fierder ôf,
wy ferskjinje sa no en dan it bêd
mar dan ha ik wer gjin kessen en sit
ek sûnder sloop

want do dielst inkeld mar de lekkens út

@Henk Nijp

Uneinich

In nij gedicht fan Evita Bakker. Oer de rin fan it libben en de leafde. De dichteres, dy’t diskalkuly hat, liet har ynspirearje troch in liet fan Eefje de Visser oer rekkenjen.

Uneinich

Soms hoechst inkeld de omtrek
te mjitten om te witten
hoelang’t it duorret
foar’t it libben
op de kym stikken spat.

Ik taast nei it sinnefjoer yn ’e eagen
dat mei tûzen poaten tagelyk myn glimk streaket,
fiele wol oft wy tegearre
út ûneinichheid bestean.

Oft dit libben gauwer oan de tiid ûntglûpt
wannear’t it ús as in knûkelige foto
mei sepia âlder sminkt.

Wy fâldzje de hannen stiif foar in God
dy’t de wrâld dochs net rêde sil
om’t tiid mar in oerskot is.

© Evita Bakker

In kultureel rondiel

Dichter fan de moanne novimber Cornelis van der Wal skreau in âlderwetsk rondiel, nei oanlieding fan it ôfsluten fan Kulturele Haadstêd 2018.

In kultureel rondiel

De kultuer hat Ljouwert no foargoed ferlitten,
Gûlend sitte ik en kaktus foar it grize rút.
Yn ‘e simmer stapten reuzen troch de strjitten,
De kultuer hat Ljouwert no foargoed ferlitten.
Fryske hynders draafden, swit op de gebitten,
De Aldehou noch briker mei Obe foar de snút.
De kultuer hat Ljouwert no foargoed ferlitten,
Gûlend sitte ik en kaktus foar it grize rút.

 

 

 

Adieu demoiselle Zelle

In boartlik sonnet fan Syds Wiersma oer de ein fan Kulturele Haadstêd. Yn de foarm fan in ôfskiedsbriefke oan Mata Hari, dy’t as ferbylde ‘special guest’ it hiele jier meimakke en yn it slotwykein noch bedarre yn Frânske ‘lumière’-sfearen.

Adieu demoiselle Zelle

Demoiselle, wêr leit it Frânsk noch op ’e dyk,
wat tatoeaazjes op trotwaars (beaumantsjes),
ús sjeu giet leaver om ’e noard, gjin sjyk
fan koertisanes dûnsjend op sjansontsjes.

Mar as ’t fantoomboatsje fan Marten Winters
sa wyt as Jeanne d’Arc de nacht trochskoot –
in faam dy’t mei papier-masjeeën flinters
de lêste kulturele kapitalen skriuwt –

dan set de stoet Convoi Exceptionnel
de stêd noch eksintriker yn lumière
as luna’s ljochtfeest, tiid tinkt my foar Brel
want wa koe hiter yn ’e flammen stjerre?

Enfin demoiselle, finí, it jier is oer
of bliuw’ jo yn dit stedsje, pour toujours?

© Syds Wiersma

Hjelbeam

Oane de Boer is boeresoan en komt fan in pleats op Kie, in buorskip krekt ûnder Frjentsjer. As jonge kaam er faak yn it doarp Hjelbeam. Dêr wie it te rêden. Der waard keatst, toanielspile en feestfierd. In soad strjitten ha jo net yn Hjelbeam, mar ien derfan is It Paradyske, lyts dekôr foar dit gedicht. Oane de Boer makke yn april syn dichtersdebút by Ensafh, dit is syn earste gedicht foar RIXT.

Hjelbeam

de wyn twirret
troch de helte fan dyn bestean
ik ha gjin eangst dat de beam
my ferjit
It Paradyske dûnset as
in weachje de soele
jûn ferdriuwt
de toer sjocht grutsk
by de slaggen dy’t de bongel
op skonken fan ljocht
efterlit

© Oane de Boer

Hout en Snie

Dat it Frysk útstjerre sil, wurdt al ieuwenlang sein. Mar it giet tsjintwurdich wol hiel rap, de ynfloed fan it Hollânsk is hast net mear te kearen en it ûnderwiis yn it Frysk stelt neat foar. De oerheid fynt it, sa liket it, wol bêst allegearre. Is it al te let?

Cornelis van der Wal is dichter fan de moanne novimber by RIXT

Sniekristallen. Foto: Wilson Bentley (1902)

 

Hout en Snie

Yn it Frysk te skriuwen liket op ‘e hjerst,
it hier fan slûgjende skoalmasters rûgelet

op blêden griis papier, de houtene pinne
fermôget stadich. It is dus de natoer.

Yn it Frysk te skriuwen liket op stjerren.
Dichter draaft as wite rôt yn it winterrêd

om en kin net fuort. Hy skriuwt mei snie.
De literêre Maitiid komt net mear, seit Pyt.

© Cornelis van der Wal

 

 

Omfierrens stjerre kin elkenien, mar thúskomme is in oar ferhaal

Somtiden lit in gedicht him mar dreech ôfbreidzje en bliuwt hy wat omhingjen yn de holle fan de dichter. It is wachtsjen op de kaai; in útspraak op de radio, in tekst yn ‘e krante en yn dit gefal in foto. De dichter lei noch op e knibbels op it asfalt, seach op it skerm fan syn kamera en hy hie de titel en de lêste losse eintsjes lieten har flot ôfhechtsje.

Omfierrens stjerre kin elkenien, mar thúskomme is in oar ferhaal

As der stoarn wurdt makket it waar wier neat út
skynt de sinne, dan laitsje de goaden
reint it, gûle se

mei it tij is it al net oars
is it eb, lûkt it wetter him treurjend werom
is it floed, nimt de see, mar wêr docht der al wol ta

earnewer yn bêd, oan slangen, achter yn de file
of in swimbad, 2e wike boufak
moatst op ´en paad, giest

nei dyn hûs, dyn thús
krekt as de tsjirken dy´t -ringe op Skier-
út alle macht besykje sille en lit Teksel links lizze

@ Edwin de Groot

it waar kin samar omslaan achter snits

Stel der is in keunstner. Dy fersmyt alle konvinsjonele patroanen om oer de werklikheid te fertellen. Lizzende hoarizonnen, fallende skaden efter feiten op ’e grûn: dat seit allegearre neat oer hoe’t de minske syn wrâld ûnderfynt, dat hup fuort dermei. Mar oan syn keunstwurk komt op in dei ien foarby. En dy wol der in ferhaal oer fertelle dat neffens de werklikheid fan no is …

Eppie Dam is yn oktober gastdichter foar RIXT.

Johan Haanstra, ‘Scharnegoutum’, 1982/1983, oaljeferve op linnen, 80 x 80 sm, mei tank oan Ina Hogen Esch

it waar kin samar omslaan achter snits

‘is er ook een camping die een beetje
aan scharnegoutum doet denken?’

ierlân yndachtich
omfreedzje fjouwer seizoenen de dei
skearnegoutum ferivige op linnen
kanteljend skilderij fan klimaat yn ’e oalje

sa kin it byld feroarje
yn in bestek fan 80 bij 80
dat in etmiel duorret

it reint pipestâlen sinnebrokken
hoannebalken bargebongen
noch gjin ko-om-halzen
hazzesprongen tuorrebouten
en samar reint it skieppekoppen

hiele brouten heale soalen reint it
like hurd as koaleskoppen
hinnebouten molestiennen
foetôfdrukken fan de waaromslach
dy’t merakelmoai belukt
hjoed om te begjinnen
yn ûnskuldich skearnegoutum

sokken as fokke en sukke
wolle ergens hjir wol hinne

© Eppie Dam

Dit fers ferskynt yn 2019 yn de bondel omstreken by Utjouwer DeRyp, Blauhús

simmerkermis op de hommerts

Neat bringt in aha-erlebnis as in skilderij: hea, sjocht it der wier sa út? As it wurk—fan Johan Haanstra; yn it atelier makke—in plaknamme krijt, fiteret dat ekstra oan ta ferlykjen. En hifkjen. It Fryske buordoarpke? Mar de arbitrêre kleuren binne lang net natuerlik foar it ôfbylde lân en it tsjerkje is hielendal ferfoarme. It palet is urgint, de foarmen ekspressyf, de ritmes net rjocht harmoanysk. Alles botst en it libben komt yn ’e bekniping.
Eppie Dam is yn oktober gastdichter foar RIXT.

Johan Haanstra, ‘Hommerts’, 1979, oaljeferve op linnen, 50 x 40 sm, mei tank oan Ina Hogen Esch. Foto: Arend Loerts.

 

simmerkermis op de hommerts

mei jutryp noch fier fan de kealslach

de simmer tennist yn in rokje
en feecht it fearreplomke
fan in sûkerspûne dei
luchtich oer de hommerts

âld sinne hat nei goed gebrûk
har oaljekoek fol fruchten bakt
en telde sels de brommels nei
de krinten en rezinen
it rotsen nogablok fol swiet
dêr’t út gods glêzen bol wei sjoen
noch noait in stien yn siet

jutryp dûnset op ’e trampoline
en klompeleas lichtfuottich
nimt de lêste sompeflinter
har ballet fan âlde kleuren mei
de koprol oan it kessen weage
en noch de eagen frij fan pine
om toarre greiden read as jarre

© Eppie Dam

Dit fers ferskynt yn 2019 yn de bondel omstreken by Utjouwer DeRyp, Blauhús

 

 

Meensken

De redaksie van Rixt het mi’j vraogd hoe ik tot et schrieven van gedichten in et stellingwarfs komen bin. Om een lang verhael of te kappen deur ien woord eigenlik: et/de locht. Et betekent zowel ‘ljocht’ as ‘loft’ in et fries. En de uutspraoke van de klinker o bepaolt de betekenis krek as in ’t fries. Ik bin een bietien verliefd worden op dat woord zo as mien geliefde dat bruukt. En dat maekt jo ni’jsgierig naor de aandere woorden van disse tael.

 

Meensken

op et eilaand
meensken as een falanx
mit vuuls te grote naemplaeties op de bost
dwaelen deur de dörpsstraote
heur heufden straelen radiael et geldelek gewin
et locht in heur ogen
laet gien twiefel in disse klaetersfeer

is ieder zien eigen gastheere
op de barg de Gourmandise

et zaand stoeft een aere melodie
lieken
en de locht
uut de eupenstaonde mossels

et getingel van de geraemtes mit de ribben van zilveren behang
de duundummies
de munt op et veurheufd van de vergeten sjaansbroek
veur de veerman
die dommiet weer vertrekken zal

© Tsjisse Hettema