Fantastic plastic

Janneke Spoelstra har twadde moannegedicht giet oer plestik. In ûnderwerp dat hieltyd aktueler wurdt. Justerjûn 13-02-2019 by Iepen Up Live stie de hiele jûn yn it teken fan Plastic Fantastic. Janneke slute de happening ôf mei har gedicht ‘Fantastic Plastic’. Geart Tigchelaar wie derby en filme it.

Fantastic Plastic

De krêft fan plestik learde ik al jong kennen:
sa wie ik in kear mei ús mem
by pake en beppe te teedrinken
en beppe joech ús in koekje by de tee.

It wie gesellich sa mei-inoar, oant
pake it plestik bakje, dêr’t de koekjes
út kamen, en dat leech op ’e tafel
stie, byinoar frommelje woe.

Syn âlde wrottershannen krigen it bakje
wol wat yninoar, mar sagau’t se los lieten,
sprong it, mei heechút wat falske tearen,
wer yn ’e oarspronklike foarm
op it plusen taffelskleed werom.

Pake seach der mispriizgjend nei
en besocht it op ’e nij. Wer griepen
de ronfelige hannen nei it glinsterjende bakje.

Hy kniep en kniep, de readblauwige ieren
op ’e hannen setten derfan op. Beppe en mem
en ik holden de siken yn. Oant op ’t lêst
ús mem sei: ‘No, dat slagget echt net, hear.’
Hoe’t pake doe nei har seach…

en hoewol’t it noch mar om ende by 1970
wie en pake goed mei syn skoandochter koe,
it lei, as ik der no oan weromtink,
der allegear al yn besletten: ús wrakseljen mei
plastic soup/sop yn ’e oseänen, it wurkstik
fan Boyan Slat, MSC Zoe har konteners yn
ús seeën, de fersen op www.rixt.frl
en sels de tema-edysje fan Iepen Up,
sa’t Obe Postma al sei: ‘alles is yn alles’
… mar ús mem hie gelyk. Loslitten wie it bakje
noch hieltyd in bakje. It gniisde ús fan
de tafel ûnferwoestber oan.

‘Ik bin Fantastic Plastic,’ rôp it,
‘en net stikken te krijen!’

 

‘Ga je mee, Geert?’

Op 7 febrewaris wie der in grutte klimaatmars yn De Haach mei sa’n 15.000 skoalbern en oare sympatisanten. Geart Tigchelaar wie mei de trein ôfreizge om ek it Binnenhôf te bestoarmjen, dêr’t hja lykwols opkeard waarden. Nettsjinsteande is der in dúdlik sinjaal ôfjûn, dêr’t hooplik wat mei dien wurdt, al soe it allinnich mar wêze dat minsken wat bewuster wurde. Lykwols is der ek altiten lytser leed dat de grutte problemen oerskaadzje kin…

Foto: Geart Tigchelaar

 

 

© Geart Tigchelaar

Wêr giesto oan foarôf tinkst / Waar ga jij aan vooraf denk je

Ynkoarten ferskynt de fjirde, Nederlânsktalige dichtbondel fan Jan Kleefstra by útjouwerij Aspekt. It is in komposysje ferlykber mei dy fan inkelde fan syn favorite muzykstikken. It tekenwurk is fan Christiaan Kuitwaard. Earder ferskynden twa Frysktalige en in Nederlânsktalige bondel fan Jan Kleefstra by De Friese Pers. Hjirûnder fine jo in gedicht út de bondel, mei in Fryske oersetting fan Geart Tigchelaar.

Kleefstra oer syn nije bondel: ‘De oanrin fan in moarn dy’t wit dat se har oerjaan sil, it stadich stadich oanboazjen fan wyn, it út ’e fierte wei tichterby kommen fan de slieptrek fan tûzenen guozzen, de bloei op in plak dêr’t nimmen komt, in fersliten muzykstik, de rop om oandacht fan in fergetten stik lân yn ’t oantinken fan har dy’t dêrboppe noch songen hat. Foarearst is it inkeld mar de ús oerbleaune taal. Of lykas twa kâltsjende ravens yn in beamtop sizze: “Hjoed wie der in hearlik waarme sinne, mar ris sjen wat der moarn út it lemieren wei te foarskyn krûpt.”

Sjoch ek:
https://www.uitgeverijaspekt.nl/auteurdetail.php?id=943 en
http://romkekleefstra.blogspot.com/


Jan Kleefstra
Oersetting: Geart Tigchelaar

Wêr giesto oan foarôf tinkst

it oerwinterjen fan sweltsjes
it klapwjukjen fan snieflinters
in mei ljurken besiedde himel

faaks priuwt it nei bitterkrûd

faaks aanst in beamkekrûper
dy’t rein flústeret

faaks de yn reagen blinkende moarntiid

of dript der bloed efter de skou
yn ’e fierders sunich bleaune fertellings

*

Waar ga jij aan vooraf denk je

het overwinteren van zwaluwen
het klapwieken van sneeuwvlinders
een met leeuweriken bezaaide hemel

misschien proeft het naar bitterkruid

misschien straks een boomkruiper
die regen fluistert

misschien de in ragen blinkende morgen

of druipt er bloed achter de schouw
in de verder zuinig gebleven vertellingen

It heitejier

6 febrewaris 2019

It is hjoed presys twa jier lyn dat ús heit ferstoar. Oer it gegeven, it ferstjerren fan ’e heit, dêr’t elk in kear foar komt te stean, of men moat sels al earder gean, skreau ik in syklus fan tolve fersen: It heitejier I o/m XII. Dy syklus is opnommen yn myn tredde dichtbondel, Wij yn ’e draaimûne. Dy bondel komt yn april út, tagelyk mei myn earste roman, beide by de Afûk Utjouwerij. Hjir alfêst, as myn earste moannegedicht, in priuwke:

It heitejier

I

It begjint mei in fal. O, wat koe er
it yndertiid al min ferneare, de
bult op ’e kop. ‘In goede rider falt
net.’ Doe koe er it op it iis smite.

‘As ik dy wurgens earst mar kwyt
bin.’ Hieltyd lytser de blokjes om.
Dêr’t er oars de gek mei hie, in
ynienen amper ôf te lizzen wei.

——–
IV

mar hy wurdt der net better fan.
Nim him no mar mei, Tiid! Dat
ik dat nachts snokskouderjend
op it húske nochris tinke soe.

Hy dy’t sels sa’n skerp each
hie foar sykte, yn eigen en
oaren har ierappels. Beret de
hân dy’t it lof út ’e grûn luts.

@ Janneke Spoelstra

Piepskúm en de konteners fan ôns kônsumpsymaatskappij

Hein Jaap Hilarides syn twadde moannegedicht fan jannewaris.

ready made over Zoe, ’t kontenerskip dat nijjaarsnacht boven de Waddenailanden 291 konteners wegbrocht het

Piepskúm en de konteners fan ôns kônsumpsymaatskappij

1

Op Tessel spoele kúpstoeltsys en auto-onderdelen an; op Flyland lattebooiems, kúpstoeltsys, oprôlde fleece-dekens en drie hele konteners; op Terskelling bergen speulgoed, auto-onderdelen, klapstoeltsys en ’n stikkene kontener; op ’t Rif tussen ’t Ameland en Skier 75 koelkassen en 25 koelkassen op de kwelders fan ’t fastelând; op de seedyk bij Ternaard ’n bats skoenen; bij Moddergat hândtassys, stoelen, doazen met damesskoenen en dúzzenden brokken piepskúm; op Skier bij paal 7 tiendúzzenden witte plestiken boltsys, ’n oranje speulgoedhelmpy, houtene stoeltsys, krukkys, topmatrassen, púdsys fol met goedkoop speulgoed, Philips-ledlampys, friezers, forf-rôlertsys, keukenpepier, seeppompys, Ikea-meubels, allegaar plestiken spul, twee sakken perokside en deur de noordewyn nag ’n laag plestik; op Rottumerplaat en Rottumeroog feul ferpakkingsmateriaal; en op Borkum twintig flatscreen-tillefizys.

In de see drive ’n kontener met dibenzoyl perokside en ’n kontener met lithium-ionbatterijen, stofsugerslangen, keukendoekys, autodeuren, kûnststof speulgoedhamers, kynderwagenwieltsys, gimpys, Italiaanse damessandalen maakt in Poalen, krukkys, watteerde kynderjassen in blau en rôs, nag meer oprôlde fleecedekens, Kia-autobânden, nag meer ferpakkingsplestik, skelpformige túnmeubelkussens, knalrôze stoelrûgleunings fan kûnstleer, ontelbere pompys fan hândseepflakons, kussens en rooie plestikene speulgoedklaksons.

’n Kilometerslang en fier meter breed floedmerk fan goed út de konteners fan ôns konsumpsymaatskappij, ’n goed fulde maaltydssop fan ’t plestik fan ôns wereld.
’t Juttersgeluk slaat doad in machteloashyd.

2

Maar soa drok het ’t bij de seedyk nag nooit weest.
Bij ’t gebou fan ’t Waterskap staan rijen auto’s.
Bútsoekers binne wij. Hoeken piepskúm in ’n stek.
Ik loop ’t slik in en rúm stikkys plestik op.

Hardhoutene túnstoelen, ’n oprôlde matras, skoenen, ses gelikense kynderjassys, dúzzenden frôlyssandalen, rôlen dúzzenddingedoekys, nag meer ferpakkingsmateriaal, lampys, forf-rôlers, ontelbere slanchys foor hândseeppompys, autodeuren, kûnststof planten, meer matrassen, meer skoenen, meer slanchys foor hândseeppompys, meer forf-rôlers, bêdegoed.

De reder betaalt de kosten fan ’t skoanmaken (en broedt op ’n passend gebaar).
Ferbranningsovens sette de anspoelde rommel om in stroom.

Skietark, nag meer ferpakkingsmateriaal en fytsonderdelen.
Miljoenen piepskúmboltsys in de booiem woeien.
Plestikene korreltsys in de bekken fan fissen,
Konteners in de netten fan fissers,
Seedieren ferstrikt in foorwerpen.
De see slokt ’t giftige perokside op.

3

’n Speulgoedtraintsy, ’n speulgoedbadsy en miljarden korrels piepskúm, granulaat en nurdles in ’t floedmerk; de hardplestikene korrels kleve an kwelderplanten, pôlen helmgrâs en boeregrâs.

’n Krukky dobbert in de floedlyn.
Waardeloas worren! Wegwerpartikel!

Ja, d’r is oog foor duursemens.
Maar wer is de samenhang?
Wie set de wissels om?

Kussentsys, My Little Pony’s, korven, tv’s, Hawaï-sjurts, koelkassen en honnespeultsys.

Wij wille goedkoop spul, ferfoerd in piepskúm en de konteners fan ôns kônsumpsymaatskappij.

Sânfabryk foar Kliffekust

De kuststreek fan Gaasterlân is ien fan ús moaiste lânskippen. Syds Wiersma skreau in gedicht oer de fiergeande plannen foar sânwinning foar dy kust. Litte wy hoopje dat de folksfertsjintwurdigers yn de gemeenteried fan De Fryske Marren har net yn de fal fan in iensidich ekonomysk tinken lokje litte.

Sânfabryk foar Kliffekust

Salami Iselmar, in mûntsje hjir
in yndústrytsje dêr, wy skjirje en skave
de stilte ôf, sette beitels yn it fier,
sa komt der romte foar it échte graven.

Wethâlderke is foar, wy mutte bouwe
oan ’t nije wenningreservoir, ús sân
is ’t goud fan Gaasterlân, dan mutst net mauwe
mar sûgers lizze, yn ’t belang fan ’t lân.

In MER? Jawis! Is serieus in must.
Nim no de soarch oer tsjok en sânich wetter,
dat falt ta, eintsjes, fiskjes foar de kust
dy swimme fut en krije it dêr grif better.

En stel dy foar, sa’n eilân lekker ljocht,
dan hast de spot fól op it klif by nacht.

© Syds Wiersma

Moandeitejûn 04-02-2019 wie Syds Wiersma in skeakeltsje yn in rige fan persoanlike boadskippen dy’t de befolking fan Gaasterlân de gemeenterie fan De Fryske Marren meijoech. Hjir in koarte ympresje fan Radio Spannenburg.

De kat út ’e beam sjen

Men kin it skraachoan befiemje hoe’t it kin dat guon lju it foar it sizzen krije. Understeand gedicht fan Geart Tigchelaar is skreaun nei oanlieding fan Bolsonaro dy’t de oerwâlden yn Brazilië allinnich mar sjocht as ekonomysk gewin.

De kat út ’e beam sjen

Kinst wol wer in safolste gedicht skriuwe oer
alle misstannen yn ’e wrâld. Dat jout ommers
gjin iene bliksem, sei se net sûnder fenyn. Net
dat ik net fan dyn poëzy hâld, sei se der fuort
ferguodlikjend efteroan. De tiid fan no freget
om aksje, net om leffe rymkeskriuwerij yn dyn
duplekswentsje yn Harns. Plantsje foar elke
omkapte beam yn Brazilië in nijenien. Ik koe
net oars as har gelyk jaan, lykwols skeat it my
al yn ’e rêch as ik der allinnich mar oan tocht
om de bats yn ’e grûn te stekken.

© Geart Tigchelaar

Ik sing tun de sin

Hjirûnder, yn it Biltsk, it earste moannegedicht fan Hein Jaap Hilarides, ús dichter fan de moanne jannewaris.

Foto: Markus Hagenlocher

Ik sing tun de sin

Ik sing tun de sin,
niet tun ’t bestaan fan ôflopen jaar.

Nee, ik sing foor ’t dinken dat
altyd an de tând foeld worre mot
om bij de fantasy te bliven, ferbeelder
fan ’n woordewereld die’t wij beweune.

Ferbeelding maakt de woordewereld beweunber,
’n onbeweunber ferklaarde weuning de sin.

Ik kyk na de dichter.
De dichter rúkt my, weet wer’t ik staan.
Sou hij mij fine? Mooi?
Ik rúk syn swakke, soete knoflooksmaak.

Ik ferlies myn geur,
myn bladsys rake los.
De dichter siet mij. Dos niet?
Hij komt na mij toe, betast mij en flústert:

’t Wekflessy sait dat ’t water niet deugt.
’t Water ferwyt ’t glâs deursichtighyd.

it geheim fan Fryslân

Hjoed in gedicht fan Bartle Laverman oer de status fan de Fryske dichter.

Foto: TUFOWKTM ‘Sicht op Nijemardum’

it geheim fan Fryslân

der wurdt beard
dat se yn Ierlân
sa grutsk op harren dichters binne
respekt foar poëten
Nobelpriiswinners!

dus nea fan it geheim fan Fryslân heard
fan dat net achtsleine folkje
by de Noardsee?

harkje dan:
hjir wurde dichters
mei “Menhear” oansprutsen
en as dyn fersen yn de
offisjele tydskriften
printe wurde
krijst in libbenslange útkearing
as tank!

in bondel smyt in strjitnamme op
en nei trije bondels
makket Natasja Bennink
in stânbyld
foar de tsjerkebuorren fan dyn berteplak

dyn grêf sil in pylgersplak wurde
dyn samle wurk
wurdt om ‘e nocht
ferspraat ûnder it Fryske folk

sels krijst in tattoo
op dyn foarholle
Alfa foar de manlju
Omega foar de froulju
en op de beukerskoallen
leare se gjin psalmen
út ‘e holle
mar poëzij
Fryske poezij
dyn fersen!

dichters binne beropsligers
sei David Hume:
ja jonges
tink dat dan mar!

© Bartle Laverman

Twa gedichten oer de kontenerramp

De dichters Edwin de Groot en Syds Wiersma ha elk in gedicht ynstjoerd oer de kontenerramp foar ús kust. Wy pleatse de beide gedichten tagelyk. De Groot hat syn gedicht sels foarmjûn. Wiersma syn titel ‘Seeblyn’ is ûntliend oan de LC fan ôfrûne sneon, dêr’t it wurd yn de kop op ‘e foarside stie: Misschien zijn we wel zeeblind.

@ Edwin de Groot

Kontenerramp, Foto Remco de Vries

Seeblyn

Wy dreame sa graach, achter de seedyk
begjint it paradys fan skjinwaaide tiid
ús lyts beskûl fan grut en wiid en iepen.

Oant de stoarm komt en út djippe strôten
in weach ús prikjebrot thúsbesoarget.

Wy leauwe sa graach, op ús strannen
is gjin berik, kinn’ wy online net
sjoppe, wasket wyn ús de hannen.

Oant de oerkrêft komt en habbekratskes
it koartste paad nei ús keapsucht kieze:

Oerboard.

 

© Syds Wiersma