Penjumer Gouden Halsbân

Foto: Gitta Overmaat

In wichtich Frysk kultuerlânskip wurdt earnstich bedrige troch it beslút fan Provinsjale Steaten om njoggen mega-wynturbines om de doarpen op ‘e Kop fan ‘e Ofslútdyk te pleatsen. De befolking rint risiko’s op swierrichheden mei har sûnens en natoer en lânskip wurde oantaaste. En dát wylst – sa’t wy yntusken witte – der mei Wynpark Fryslân yn it Iselmar genôch megawatts opwekt wurde sille om oan de Ryksfraach dy’t oan Fryslân steld wurdt te foldwaan. De aksjegroepen Hou Friesland Mooi en Bezorgde Burgers Hiddum Houw litte it der net by sitte. Sy stappe dizze moanne nei de Rie van Steat. Dichter Dien de L. Boer is ien fan de aksjefierders. Oan har fraach om in bydrage te leverjen oan de harksittings tsjin dit plan waard troch in groep dichters fan RIXT gehoar jûn. Dien skreau it gedicht Halsbân oer in pearel yn dit gebiet: de Penjumer Gouden Halsbân. It is in tûzen jier âlde dyk, dy’t yn in wide rûnte om Penjum hinne behâlden bleaun is. It gedicht waard opnommen yn de film De Dyk, dy’t Jeroen Hogendoorn deroer makke hat. De Penjumer Gouden Halsbân is as kuierpaad hielendal te berinnen. Midden yn Penjum hinget it gedicht fan Dien L. de Boer. Syds Wiersma makke der koartlyn in Fryske oersetting fan. Dy kinne jo hjir no lêze.

HALSBÂN

Zet ergens de eerste stap
op de Pingjumer Gulden Halsband
hij slingert door aardappel- en
grasland en je voetstap slingert mee

volg de dijk die er nog ligt
deels vergraven en vervlakt
die eeuwen zee heeft gezien
nu nooit meer keert

mooie werkeloze binnendijk
vol bedrijvigheid, wat hem bewoont
vliegt op als je aankomt, de kievit
of de ree uit het riet

loop en tuur naar de torens
van Arum, Zurich en Pingjum
maar je pad tussen de lappen land
is vrij van alle dorpen

met de ruige begroeiing mee
begeven je voeten zich naar een hemel
aan het firmament van groen
branden de paardenbloemen.

© Dien L. de Boer


HALSBÂN

Set earne de earste stap
op de Penjumer Gouden Halsbân
hy bochtet bou- en greidlân troch
en hat dy wynjend by de hân

folgje de dyk dy’t der noch leit
diels sljochte en ôfstutsen
dy’t iuwen de see sjoen hat
syn brekken is no brutsen

moaie wurkleaze binnendyk
drok bedriuw hat der syn stee
spat op ast der oankomst, in ljip
of út it reid in ree

sjoch Arum, Surch en Penjum
en bedikerje de tuorren
dyn paad tusken de lapen lân
is frij fan doarp en buorren

yn de rûge begroeiïng op
fiele dyn skonken in himel kommen
oan it swurk fan einleas grien
brâne de hynsteblommen.

Oersetting: Syds Wiersma

Hjir in link nei Dien L. de Boer dy’t it gedicht foardraacht.

Yn ûndersteand filmke, makke troch Jeroen Hogendoorn yn ‘e wiken fan de ynspraak tsjin it wynturbineplan, leit Geert Mak út hoe dûbeld de Provinsje Fryslân mei it lânskip omgiet. Oan ‘e iene kant meitsje se der dit kulturele haadstêdjier sier mei, oan ‘e oare kant helpe se it genedeleas nei gychem.

Achter De Hoven

Op freed 31 augustus 2018 hâldt foar it lêst in reguliere stoptrein ho op halte Ljouwert Achter De Hoven. It minst brûkte treinstasjon fan Nederlân wurdt dêrmei út de tsjinstregeling helle. André Looijenga, ús moannedichter fan  augustus, wennet by it stasjontsje om ‘e hoeke. Hoewol ’t er der noait yn- of útstapt is, skreau dit lytse earbetoan.

https://frieschdagblad.nl/2018/8/30/het-treinstation-dat-nooit-gewenst-was-maar-fryslan-toch-veel-heeft-gebracht

 

Achter De Hoven

8:07 ri. Leeuwarden
15:52 ri. Groningen
16:52 ri. Groningen

efkes foar it einstasjon
krekt nei it fuortriden
remme de trein ôf yn
krekt net de stêd

twa man derút moarns
middeis ien der wer yn
wer oplûken yn it blau
fan moarn of jûn

leeu-war-den-ach-ter-de-
ho-ven melde de stim
de ynsitters as yn har
ûnfêste sliep

klompetreinen holden hjir
sa’t se se neamden mei
arbeiders út wâlddoarpen
foar fla en moal

op it kizelstienbeton
beäntwurden de klompen
oan kollega’s, kunde in
bôletromgroet

hearst hjir faaks skimerblau
de tegels noch skrassen
as it nevelmoarns stil wurdt
nei ’t lânsriden

it perron bliuwt wol wachtsjen
en oan de kant nei hûs
stiet in abri noch salang’t
er him skûlhâldt

André Looijenga

 

Moraliteit fan Robin Hood

Ofbylding: “I Made This” meme fan Tumblr-brûker Pictures in Boxes, basearre op ’e oarspronklike “I Made this” strip fan Tumblr-brûker Nedroid (echte namme: Anthony Clark) pleatst op 30 jannewaris 2013 mei de titel “The Internet.” (fia Pictures In Boxes)

Hjoed in gedicht fan Friduwih Riemersma oer in skeafergoeding fan trijetûzen euro dy’t de Ried fan de Fryske Beweging betelje moat om’t syn nijsside It Nijs foto’s publisearre hat sûnder tastimming fan de fotograaf. Dit seit Friduwih Riemersma deroer: ‘Prosessen om skeafergoeging binne gjin seldsumens – media as Instagram hawwe fotodieverij inkeld mar makliker makke – want plôkje ienris in foto fan Google en set dy op jo blog en it kin al misbeteare. Bysûnder is wol de beskamsume rige ferlechjes op It Nijs, fan ‘elkenien docht it’ oant ‘mar wy binne de Sameritaan fan Fryslân’. Mar hoe kinne jo stride foar erkenning fan jo kultuer as jo yntellektueel eigendom net erkenne?’

Foar it fers hat de dichter gebrûk makke fan Knight & Ohlgren, A Gest of Robyn Hode, en Waltz, The Gest of Robyn Hode.

Moraliteit fan Robin Hood

Ho en harkje, fotograaf,
Waans fakmanskip is frij;
‘k Fertel jo fan in goed Frysk stek,
Syn namme wie It Nijs.

It Nijs wie grutsk en fûgelfaai
Sa’t hy op ’t reach omrûn
Sa earlik fûgelfaai’t er wie
Hie nimmen ea ien fûn.

It Nijs moast foar de rjochter stean,
In copyrightfersin;
Dêr foel in eask ûnbinlik heech,
In falstrik foar gewin.

Ek rôv’ It Nijs út ryk besit,
En skonk oan earme lju;
Hie dalik spyt oanbean of lean,
Sa’n tsientsje yn natuer.

Doe spruts de lytse fotograaf
Alsa It Nijs dryst ta:
Op byldwurk stiet in priis, menear,
Wol wet en bûn sa ha.

Spruts doe It goede Nijs: ‘Och kom,
Jo foto’s seach gjin hûn:
Wa lêst no ús begrutlik blêd
Yn ’t Frysk, sawat ferdwûn.’

‘Hjir draait it skuldleas folk foar op:
Auteursrjocht is in pleach.’
Sa spruts de fûgelfaaiste stek
Dy’t tahâldt op it reach.

© Friduwih Riemersma

Held

Dichteres Evita Bakker wie sneon by de trochkomst fan Maarten van der Weijden yn Drylts en skreau in gedicht oer syn titanestriid.

Held

Dêr komt er, krûpe de weagen
stadiger oer it wetter as hy.

De klok slacht trije oeren
as Drylts út syn eachhoeke ferdwynt.

Hy slacht it kjelle wetter fan him ôf
mar it hellet syn plak hieltyd wer yn.

Manmachtich syn pine
de tiid fersûpt him yn ‘e sliep.

Royale Lúkse

R-Day
It sil heve, de reuzen komme! Ljouwert yn ‘a bubble’, de stêd lamlein en alles moat wike, wat op ‘e rûte stiet wurdt sloopt. Al moannen is it barren hyped en wy steane derby en sjogge der nei mei al dy tûzenen toeristen. Kultuer fan it boppeste buordsje…

Reuzesloopwurk (foto: still fan in LC-video)

Royale Lúkse

Memmen hâld jo dochters by de rokken:
de royale klazen binn’ op kommenswei!
Hja wâdzje wat yn ’t paad stiet fuort oan brokken,
hingjend yn ‘e kabels – koalferkeaperij.

In trio houten harken mei wank’le trêden
en in flutferhaal; in reuzereed bebakt yn iis …
Folle faker al fertoand yn party mearkestêden,
ach, pommerantsjes bin mei koal hiel wiis.

Trije dagen achter skoattels, trije dagen in kordon,
’t belis fan Ljouwert, as yn in skier ferline,
alles wykt foar de salespromotion:
draaie sil de jildmasjine!

Memmen, it is al oer de helte fan it jubeljier,
en fier foarby it alderplatst fertier!

© Henk Nijp

 

Wy binne wolf

De wolf is werom yn Fryslân. Op ferskate plakken yn it suden en easten fan de provinsje binne se sjoen, binne deabiten skiep fûn. Yn maaie is op in geheim plak yn ’e bosken yn Drinte in wolf foar syn hoale mei in ferburgen kamera filme. In nije oanwizing dat de wolf net inkeld troch ús kriten omswalkt, mar him ek te wenjen set.

André Looijenga is dichter fan de moanne augustus by RIXT

@ Staatsbosbeheer

 

wy binne wolf

wy binne wolf
jim skûlje efter hagen, foarby de bosk
jim ha triedden spand, swarte diken getten
jim raze op ljochte tsjillen foar de nacht út
jim sitte yn ’e strûp fan it trochklik-ies
jim wachtet de kâlde tosk fan wyldernis
wy binne wolf

wy binne wolf
jim fergaderje op ynstituten yn jim woastyn
jim woekerje it gers, rôvje aaien, de boaiem leech
jim hingje oan ús sulveren tillefyzjebyld
jim fersitte dei en oere, frettende
wy binne wolf

wy binne wolf
jim tidigje op ús kommen
jim stoareagje troch fierrekikers, kamera’s
jim offerje gjin fjildfruchten mar skiep
wy binne wolf

wy binne wolf
wy gnuve, wy strune
wy bin mei minder, wy binne hear
wy binne wolf

André Looijenga

A poem by Kristina Kočan translated into Frisian

Foto: Kristijan Robič

Kristina Kočan (1981) is a Slovenian poet from the city of Maribor. For the European literary exchange project Other Words she was in Friesland for a few weeks. On Friday the Bildt poet and journalist Gerard de Jong showed Kristina the beautiful Bildt region, along the northern Frisian coast.

On Saturday Kristina was invited by a few RIXT-poets for a poetry session at the Swetteblom, an ecological farm and a camping site on the western banks of the Swette. This hidden spot in the Swette polder is located a few kilometers south of Leeuwarden. It was an inspiring afternoon and evening, with talks about poetry writing and an exchange of each other’s work. The meeting culminated in an attempt to translate one of Kristina’s poems into Frisian. The poets André Looijenga, Pier Boorsma, and Syds Wiersma managed to make the following joint translation of Poznopoletne Prostosti, a beautiful poem about children playing in the corn fields of August. The day after, during Kristina’s reading of poetry in the Language Pavilion MeM, she and André read the poem in Slovenian and Frisian. Today we publish it on RIXT.

Poznopoletne prostosti

v avgustovskem večeru otroci
vzklikajo vreščijo nekje
daleč na travniku
se v labirintu
koruznega polja
igrajo skrivalnice štorklje
jih v visokem preletu
tiho zapuščajo
en otrok je vedno tisti
ki se med koruzo pritaji
pozabi na igro
za par trenutkov
vsrka vase vonj
poznopoletne prostosti puhteče
toplote na koži
nog v kratkih hlačah
ko se igra bliža h koncu
so vsi otroci najdeni ta otrok
pogleda za starodavno izgubo
ki bo trajala skoraj leto
na hitro zagrebe
toplo suho zemljo
nese k obrazu
povonja jo z nosom in
odprtimi usti

© Kristina Kočan


Let simmersk frij

op in augustusjûn bern
geie wyld, raze erges
in ein it lân út
fersideboartsje yn
it labyrint fan
in maisfjild earrebarren
fleane heech oer se hinne
litte se stil achter
der is altyd ien bern
dat djipper skûlet yn it mais
en it boartsjen ferjit
hiel even
opsnúft de geur
fan it let simmersk frij wêzen
de dampende waarmte fan ‘e hûd
op koartebroekeskonken
wylst de boarterij lûkt nei de ein
wurde alle bern fûn dit bern
sjocht omheech nei it oerâlde ferlies
dat hast in jier duorje sil
bringt gau in hantsje
waarme drûge
grûn nei ’t gesicht
priuwt it mei noas en
iepen mûle

© Oersetting:
André Looijenga, Pier Boorsma, Syds Wiersma

It is further worth mentioning that the translation session at the Swetteblom ended with a short walk through the meadows of the Swette polder. Kristina wanted to spot the Ljip, the Lapwing, once Friesland’s ‘national’ bird, but now having hard times to survive in Friesland with its enduring focus on monoculture grassland and intensive livestock farming. The small group of bird spotters managed to find some Lapwings that were already gathering in the Swette polder to migrate to their winter residence in the south. At the moment Kristina is working on a poem about the Ljip and its mystical cry.

It fuotbal en de sinne

Ik koe net mar hie der oars wol by west, de fertoaning fan de film Redbad op it Zaailand yn Ljouwert. Like in goeie kombinaasje, de lokaasje en de film. Mar ja, om der no foar nei de bioskoop te gean.

Of de flop hielendal ferklearre wurde kin troch it WK Fuotbal en it moaie waar sa’t de makkers beweare is fansels mar de fraach.

It fuotbal en de sinne

it leit oan it fuotbal en de sinne
twa konkurrinten dêr’t jo
yn ’t foar neat oer sizze kinne

it leit net oan it ferhaal

der sit gjin wurd spaansk by
om fan it frysk mar te swijen

it leit net oan de styl

premjêre op it plein
it byld stiet op it netflues
wy ha de wrâld
en tsien jier oan tiid

© Marc Kooij

Jannewietske

‘It is in âld sizzen dat alle hâlders fan ’e kultuerportefeuille har legacy neilitte wolle: de kulturele swietrook dy’t hingjen bliuwt as hja al lang wer plakmakke ha foar in nije machthawwer. Sa ek ús âld-deputearre fan Kultuer. Op har rücksichtlose fjildtocht om foargoed it provinsjaalsk imago fan Fryslân ôf te brûzjen en in epysk nij kultuerryk te bouwen, ferbaande hja súksesfolle kultuerskippen efter har. Unbemind ferstruts har amtstermyn. Polityk emploai siet der net mear yn. Mar ried no ris? Se is der wer!’

Jannewietske

O harkje nei dit tragysk liet
oer ûnk en wanregear.
Se is werom dy’t fier fuort siet:
se is mei ús net klear.

De finsters-iepen!-âldregint
dy’t iet mei hear en prins
har machtich eachweid wie bekend:
hja seach gjin steatsmansgrins.

As sinnekeningin fan keunst
– lês: sirkus, bûter, brea –
foel ’t Fryske boek gau út har geunst:
de fik yn ’t âldlânsk hea!

De keizers klean it ideaal
waard ’t mesenaat healwiis,
ús belletry yn deade taal
ferlear syn skjintmepriis.

De mienskip krige hiel har hert
mar ’t doarp gjin sutelboek,
want kroaden koene langer net
by ’t window-dressed Afûk.

Doe fong hja de profyttoerist
en bûgde ’t gânse gea.
Sa kaam har farwol blomfergnist
koe hja by ’t blomt gjin kwea?

Ja wis! De lichtste fakatuer
fol show & poppekast,
hja kaam! Gjin floara, gjin kultuer:
in boargemasterpost!

Friduwih Riemersma

kinst mar better dichter wêze

De simmer nimt ekstreme foarmen oan en as wy de wittenskip leauwe meie, dan kinne wy tenei soks folle faker ferwachtsje. Wylst it swit ús dichters op it papier of toetseboerd dript om dy iene moaie sin derút te wringen, moatte wy al bliid wêze dat net yn ’e folle sinne hoege te dwaan.

Foto: Geart Tigchelaar

kinst mar better dichter wêze

tjirgest it behang
slikkest stisel út ’e eagen

kraskjende pinne ferflokt
dyn trommelfluezen in skuor

mei de klopgeasten
fan hege hakken op parket

inkeld in sigentsje
mei fierôf famkeslûd

de mage draait
it wurd moat earst

smoard wurde
yn iepenteard skjirpapier

it harkenieltsje is net grutter
de dagen binne net koeler
it skriuwen wol net better
dyn passy is net fjurriger

in glimp troch it souderrút
de reade nekken
de switplakken
fan de strjitlizzers

en dyn soargen binne oer

© Geart Tigchelaar