it geheim fan Fryslân

Hjoed in gedicht fan Bartle Laverman oer de status fan de Fryske dichter.

Foto: TUFOWKTM ‘Sicht op Nijemardum’

it geheim fan Fryslân

der wurdt beard
dat se yn Ierlân
sa grutsk op harren dichters binne
respekt foar poëten
Nobelpriiswinners!

dus nea fan it geheim fan Fryslân heard
fan dat net achtsleine folkje
by de Noardsee?

harkje dan:
hjir wurde dichters
mei “Menhear” oansprutsen
en as dyn fersen yn de
offisjele tydskriften
printe wurde
krijst in libbenslange útkearing
as tank!

in bondel smyt in strjitnamme op
en nei trije bondels
makket Natasja Bennink
in stânbyld
foar de tsjerkebuorren fan dyn berteplak

dyn grêf sil in pylgersplak wurde
dyn samle wurk
wurdt om ‘e nocht
ferspraat ûnder it Fryske folk

sels krijst in tattoo
op dyn foarholle
Alfa foar de manlju
Omega foar de froulju
en op de beukerskoallen
leare se gjin psalmen
út ‘e holle
mar poëzij
Fryske poezij
dyn fersen!

dichters binne beropsligers
sei David Hume:
ja jonges
tink dat dan mar!

© Bartle Laverman

Twa gedichten oer de kontenerramp

De dichters Edwin de Groot en Syds Wiersma ha elk in gedicht ynstjoerd oer de kontenerramp foar ús kust. Wy pleatse de beide gedichten tagelyk. De Groot hat syn gedicht sels foarmjûn. Wiersma syn titel ‘Seeblyn’ is ûntliend oan de LC fan ôfrûne sneon, dêr’t it wurd yn de kop op ‘e foarside stie: Misschien zijn we wel zeeblind.

@ Edwin de Groot

Kontenerramp, Foto Remco de Vries

Seeblyn

Wy dreame sa graach, achter de seedyk
begjint it paradys fan skjinwaaide tiid
ús lyts beskûl fan grut en wiid en iepen.

Oant de stoarm komt en út djippe strôten
in weach ús prikjebrot thúsbesoarget.

Wy leauwe sa graach, op ús strannen
is gjin berik, kinn’ wy online net
sjoppe, wasket wyn ús de hannen.

Oant de oerkrêft komt en habbekratskes
it koartste paad nei ús keapsucht kieze:

Oerboard.

 

© Syds Wiersma

 

de klap dêrnei

Op âldjiersnacht waard it doarp Moarre rare kjel troch in deadlik ûngemak mei yllegaal fjoerwurk. Geart Tigchelaar skreau dêr in gedicht oer.

de klap dêrnei

do giest de boeken yn
it safolste slachtoffer
fan sinleas fjoerwurk

de ivige diskusje
oer al of net
swier yllegaal
of ûnferstannich

om mar te swijen
oer it ûndersyk
nei de werklike tadracht

it lit dy kâld
noch waarm
binne de oantinkens fan har
dêr’tst net de safolste
mar de iennichste
foar wieste

© Geart Tigchelaar

Neitins

In gedicht fan Gerrit de Vries as nijjierswinsk.

Neitins

meitsje in ein
oan Misliksma
timmerje fan oantinkens
syn kiste
kwak syn kadaver
yn it gapjende gat
kiperje sân
yn de klamme kûle
oer it kâld karkas

strui mei rije hân
poeiersûker
oer de trymjende oaljekoek

tel ôf oant nul
hoera Misliksma is dea

spiel de swiete fette rotsmaak wei
mei in bittere gjalp
sjampanje

lokkich nijjier

It makket net út

Hjoed Henk Nijp syn twadde moannegedicht fan desimber: ‘It makket net út’. In gedicht oer de jierwiksel. It omsjen nei it jier dat ôfrint, it oereidzjen fan wat west hat, de top-safolle fan fanalles, de listkes… hast elkenien docht it, mar hoefolle sin hat it eins, want diene saken nimme gjin kear, of yn goed Frysk: it bern is der, it moat ret wurde. It fers giet oer de tiid dy’t ferstrykt en net te kearen is, want ‘wy kinne inkeld mar foarút…’

Henk Nijp, ‘As time goes by/De tiid fljocht’, 2017, pelkarton/akrylferve/mingde technyk, 18×28 sm. Foto: Henk Nijp

 

it makket net út

it makket net út as ik de eagen tichtknyp
of as in mol in ridde graaf,
bulten bou mei wachters om de meter

it feroaret net as ik dy meinim
it trekpaad del nei dêr’t it eachein stjurret
en te ferdwinen yn de groeden fan ’e jûn

it is omdoch as ik de wyk nim,
my betink wat ik better sizze kinnen hie
of weikrûp achter gelde wurden

it hat gjin doel om te flechtsjen yn de moaiskyn
fan kartelknipte printen yn murve albums
en sjong wer it selde âlde wyske

it hat gjin sin en sykje om ferfleine dagen,
fandelje fersliten dreamen yn ’e iggen fan ’e nacht
of te betinken hoe’t it wêze kinnen hie

wy keare wier de tikken net, net de eroazje fan ’e tiid
rinne wankel oer in hege koarde,
kinne inkeld mar foarút

@Henk Nijp

top!

Yn desimber dominearren de giele hesjes yn Frankryk en de klimaattop yn Poalen it nijs. Tusken alles troch wienen it de bern dy’t aksjefierden foar feroaring. Geart Tigchelaar skreau dêr sa oan ’e ein fan it jier in gedicht oer.

top!

lavearje tusken goed en kwea
wie eartiids helte ienfâldiger

de duvel mei syn bokkepoat
en god op salvjende kânsel

nijs dizenet mear as relreek

bokkepoat stekt ûnder giel hesje
of beklimt de treppens fan fleanmasine

nei katowice mei as berikt doel
smûk kâltsjend mei âlde kunde

dêr’t gjin salve oan te striken is
seaget myn bebekke buorjonkje

mei toeters en spandoeken
bloedleas bokkepoaten ôf

© Geart Tigchelaar

Krystfiters

In spesjaal foar RIXT skreaun krystgedicht fan Anne Feddema.

 

Foto: Jorge Barrios

 

Krystfiters

Yn in hoekige acht
Under de krystbeam
Yn kleanmakkerssit
Sit ik, krystbalbol
Yn dimt ljocht
Mei de mulbân
Fan in keamerjas
Foar’t ik fiif wurd
Sil ik séls fiterje
Ik haw it byld
Foar eagen
Fan in stjurre
Kreakeling
Soks moat it wurde
Mem hat it foardien
Earst sa
Aanst in skoech
Ik ferbyn in dream
Yn it ferline

Ik sjoch
Op lêst
Oeral achten
Op it hillich
Philipstastel
Yn swart-wyt
Draaie akrobaten
Billy Smart
Glitterfûnkjend
Oan ’e trapeze

Myn fuotten sille
Tizeboellutsen rinne
Yn ’e ivichheid.

Twa fersen út ‘Ferbûn en Sjoen’ fan Willem Abma

De redaksje fan Frysk Dichterskollektyf RIXT set nij ferskynde dichtbondels fan oan RIXT ferbûne dichters ekstra yn it fuotljocht . Willem Abma hat de primeur mei ‘Ferbûn en Sjoen’.

Op 21 novimber waard de nije bondel fan Willem Abma presintearre yn it tsjerkje fan Himpens. ‘Ferbûn en Sjoen’ is de titel. Mei as ûndertitel: ‘Mimeringen oer myn leauwe en libben’. It is de delslach fan in oanhâldende inerlike dialooch oer mystyk, leauwe en ferstilling. Mimeringen dus oer geloofsbelibbing en libbensrin; gedichten, teologyske gedachten, gebeden en geastlike lieten komme yn dizze bondel dan ek byinoar.
Foar RIXT socht Abma twa teksten út. Jo kinne se hjirûnder lêze.

‘Ferbûn en Sjoen’ is Abma syn tweintichste dichtbondel, bibliofile útjeften fan útjouwerij De Hynsteblom fan Karel Gildemacher meirekkene.
De bondel is útjûn by Wijdemeer.

Mark Rothko

Stadich lit ik my warleas trochslokke,
opsûgd fan in net te beneamen binnenste.
As Rothko finzene fan in paradoks:
hoe út te drukken sûnder útdrukken en dochs útdrukke.
Hoe te leauwen wat net te leauwen is en dochs leauwe.

Sân stekwurden neamt er yn syn swijen: spanning en sensualiteit,
dea en fergonklikheid, boartlikens en irony; én hope:
grutter en grutter de flakken: sûch oan myn boarsten, wrâld;
drink myn kleure tate; teraan en wês, treastge, my de iensume ta treast.

Kom, lit ús drinke út de tsjelken fan sûgende mystyk;
konsumearje net, mar lit dy konsumearje, foarstellingsleas omearme.
– Tragyske ekstaze, needlot, unio mystica –
Apollo en Dionysus ferskine yn klearens en berûzing,
yn in tsjuster ljochtsjen, yn in ljochtsjend tsjuster.
Tinner as tin de ferve sichtber ûnsichtber sichtber.

Ik reizge fannacht nei Houston en bin yn de Rothko-Chapel.
oant twa kear ta it transparante transsendinte.

Sa ivichheid by libben te sjen; o, hearlike dea dy’t libje lit.

19 novimber 2014

MRI – scan

Byldzje troch magnetyske resonânsje, stiet it foar.
Kearsrjocht yn in mânske sigarekoker.
Ik wurd yn blokjes pypskom ôfpast.
Oan artroase gjin boadskip: langút en plat.
Dan skoot der wat oer my hinne.
Bechterevs soene de bonken brekke,
klaustrofoben plat spuite wurde moatte.
Klaksons fan fearboaten helje oan,
bin ik de haven fan Harns ynfearn?
Hjir jouwe magnetyske fjilden útslútsel:
dea of libben. No nonsense.
In ferpleger docht swijsum en meganysk syn wurk.

Moandei santjin febrewaris twatûzenfjirtjin:
it gongbere protokol: dagen fan wachtsjen.
Hoe fyn binne de triedsjes dy’t my ferbine?
In nije libbensfaze is úteinset; hoe lang noch?

Goederjousk

De meastentiids smoute feestmoanne desimber is mei it Sinteklaas- en Krystfeest en Ald en Nij by útstek de moanne fan it jaan en it krijen. Henk Nijp, dichter fan de moanne desimber, skreau der in light-verse oer.

Goederjousk

ik mei graach wat krije mar
jou ek gauris wat werom:
meitsje moarnsbetiid de bôle klear
mei kofje, soms mei sjú
mar earst doch ik dyn yoga-oefeningen,
draai de ferwaarming op
helje de krante út ’e bus
klau dêrnei ôfwaskmasine leech
en set it diggelguod te plak
stofsûgerje it hiele hûs;
boppe, ûnder en it hok
knip de hage om ’e foartún
en achter by de sleat
snoei de wylde wylgen
soe it gers ek meane
mar wy ha gjin greidehiem
it is hjir inkeld grint en tegels
dus poarkje ik it túch mar út ’e foegen
fervje de kezinen as it der oan ta is
de doarren en de drompels
meitsje alle dagen waarm iten
mei jirpels, fleis en griente
himmelje it húske en putsje fan ’e dûs
poets de brillen skjin
helje smoarge dridze út ’e goaten
draai gauris de fine wask
en de bûnte en de wite
neitiid giet dy dan de drûger yn
of oan ’e line en
letter opteard yn ’e kast
it striken doch ik net
want dat is gjin dwaan
plak fytsbannen mei gatsjes
beide, foar en efter,
en pomp de boel wer op
tank elke kear de auto fol,
do rydst ’m yn no-time wol wer leech
typ it wachtwurd fan dyn webakkounts
set dyn hantekening op e-mails
ûnthâld dyn DigiD
folje de belesting yn
lês ik dy de rouberjochten foar
tropje dêrnei de krante by it âld papier
en as it jûns wat tsjuster wurdt
doch ik de gerdinen ticht
set noch gau de kliko by de dyk
doch de telefyzje út,
poets noch krekt dyn tosken net en
ljochtsje fierder ôf,
wy ferskjinje sa no en dan it bêd
mar dan ha ik wer gjin kessen en sit
ek sûnder sloop

want do dielst inkeld mar de lekkens út

@Henk Nijp

Uneinich

In nij gedicht fan Evita Bakker. Oer de rin fan it libben en de leafde. De dichteres, dy’t diskalkuly hat, liet har ynspirearje troch in liet fan Eefje de Visser oer rekkenjen.

Uneinich

Soms hoechst inkeld de omtrek
te mjitten om te witten
hoelang’t it duorret
foar’t it libben
op de kym stikken spat.

Ik taast nei it sinnefjoer yn ’e eagen
dat mei tûzen poaten tagelyk myn glimk streaket,
fiele wol oft wy tegearre
út ûneinichheid bestean.

Oft dit libben gauwer oan de tiid ûntglûpt
wannear’t it ús as in knûkelige foto
mei sepia âlder sminkt.

Wy fâldzje de hannen stiif foar in God
dy’t de wrâld dochs net rêde sil
om’t tiid mar in oerskot is.

© Evita Bakker