Kultuerfolk

Op 12-02-20 hat Jetze de Vries foar RIXT optreden by de earste IepenUp fan it nije seizoen. It tema wie ‘Culturele Hoofdstad of Doodstad’? Jetze lies û.o. it ûndersteande fers Kultuerfolk foar. De  kommende 15 X sille der alle kearen ien of inkele dichters fan RIXT by IepenUp optrede .

Lês hjir fierder (pdf)

Sjoch ek op Facebook foar in registraasje fan de jûn. Jetze de Vries komt yn de lêste fjouwer minuten oan bar.

Corona

It earste gedicht fan de moanne febrewaris, fan Yttje Cnossen.

 

Foto: Geart Tigchelaar

Corona

út it lân fan de rizende draak
komt slûpendewei as in dief yn ’e nacht
de ûnsichtbere yn ’e namme fan ’e kroan
leit de hân op ’e klink fan mannich doar

as in mûnster mei tûzen koppen
sjit er fjurrige pylken oer it lân
boazet oan as de wyn oer de see
triuwt syn drinkeldeaden op it strân

fljochtet mei de rebellen oer de stêden
stjoert kringige krigers oer it gea
dropt fan in firus syn klusterbommen
yn fûgels en folk yn heiten en memmen

dy’t belies jout nimt er geweken
kwastet de skiere wangen read
docht it bloed yn ’e ieren sieden
bliuwt in mystearje jout him net bleat

fia Spanje en Dútslân snaait er in Belch
in man rydbosket in frou falt derhinne
jongelju binne in blêd foar de mûle
eltsenien roeit mei it spit yn ’e grûn

wêr bliuwt de ridder dy’t dit mûnster keart
mei in serum as twasnedich swurd
dy’t de minsken ferlost fan eangstme en sear
dy’t de fjoerspuiende draak byt yn ’e sturt

Nij ûndutsen brieven Rixt online

Nij ûndutsen brieven Rixt online

Ofrûne simmer waard it Frysk Dichterskollektyf RIXT ferrast troch in skinking fan dichter Koos Hagen (1939) út Amstelveen. Yn ’e neilittenskip fan syn heit ds. J.C. Hagen sieten fjouwer hânskreaune brieven fan dichteresse Hendrika Akke van Dorssen (1887-1979), bekend wurden ûnder it pseudonym Rixt. Koos Hagen woe dy brieven ta hawwe oan it Frysk dichterskollektyf, om’t de Grouster dichteresse de nammejouster en beskermfrou fan it kollektyf is. Hjoed, op de 41ste stjerdei fan Rixt, biedt RIXT de brieven fan har nammejouster oan Tresoar oan. De brieven binne digitalisearre en kinne hjir neilêzen wurde.

De brieven datearje út 1965/66. Oanlieding binne fragen fan ds. Hagen oan Rixt oer passaazjes út De gouden rider, har dichtbondel dêr’t se yn 1952 de Gysbert Japicxpriis foar krigen hie. Hagen wie earder dûmny yn Ljouwert en krige it Frysk dêr aardich yn ’e macht. Mar hy kin net alles neikomme as er yn de simmer fan 1965 De gouden rider yn syn wenplak Rotterdam oan it lêzen is. Hy beslút earst syn ljocht by kollega-dûmny F. Dykstra út Hijum op te stekken. Dy stjoert him in wiidweidige brief mei ferskate oersettings en ferklearrings fan wurden en rigels út Rixt har bondel. Mar op guon punten kin er Hagen net foldwaande helpe. Dy beslút om de dichteresse sels te benaderjen. Hy siket har adres op yn it tillefoanboek en skriuwt har in brief. Sa begjint in koarte korrespondinsje, mei Rixt yn de rol fan útlizzer fan guon fan har gedichten en ynlieder yn de Fryske literatuer.

Benammen yn de earste beide brieven fan Rixt (6 oktober 1965) steane in pear moaie passaazjes dy’t ús djipper yn de tinkwrâld fan de dichteresse bringe. Sa skriuwt se:

‘Kon ik u de verzen maar voorlezen! Want wanneer men de klank van de woorden hoort wint het vers zo in waarde. Spreekt u voor u zelf het woord “joun” en “jountiid” eens uit. Klinkt dat niet heel mooi?’

In eintsje fierder bekent se dat it wurd ‘fearrichheit’ in neologisme is: ‘dat woord heb ik zelf bedacht’. Se set it oer as ‘vedererachtigheid’. Persoanliker wurdt it oan ’e ein fan it brief. Nei’t se in eigen Nederlânske oersetting fan har gedicht ‘Op de grins’ jûn hat (GR, s. 55), dat begjint mei de strofe:

As ik nei de ierde opriis moarns bitiid
stiich út geheimich, ûntrochgroune wiid,
dêr, op ’e grins, troch nacht-súv’re eagen hinne,
skôgje ik it libben, en de bylden binne
sá neaken en sá transparant dat ’k wit:
as ’k ienkear kenne sil, dan is ’t as dit.

skriuwt se Hagen it folgjende: ‘Ik heb het gevoel dat ik, als ik ’s morgens wakker word, het dichtst bij mijn zuivere zelf ben. Dan weet ik wat ik anders niet weet. Ik kan heel moeilijk een besluit nemen. Hoewel ik niet veel voel voor astrologie, er wel eens wat om lach, toch voel ik mij zelf zeer sterk een Libra. Wikken en wegen, de dingen van alle kanten bekijken […] Het nemen van een besluit stel ik vaak uit tot dat moment van het wakker worden dat ik in “Op de grins” beschreven heb.’

Hagen antwurdet dat er ek in Libra is, en him dêrtroch miskien wol oanlutsen fielt troch de fersen fan Rixt, mar mei dit ferskil: ‘Mijn uur is dat van de late avond. Ik ga in het avonduur straks uw verzen herlezen.’

Yn har twadde brief jout Rixt in oersjoch fan Fryske proazawurken dy’t se Hagen oanriedt. Oer Anne Wadman seit se: ‘Een scherpe geest deze A.W.. Hij heeft de Friese literatuur mede op hoger niveau gebracht.’ En se neamt it krekt ferskynde As in skaed: ‘Van de nog heel jonge R.K. schrijver Teije Brattinga […] een debuut dat wel wat belooft.’ By de brief stjoert se inkelde tydskriften en kranteknipsels mei, mar ek wat ynformaasje oer Dr. Giacomo Prampolini, dy’t in pear fersen fan har yn it Italjaansk oerset hat.

‘Pioggio’ (Rein – GR, s. 35) is opnommen yn diel V fan Prampolini syn Storia Universale della Letteratura (7 dielen), dêr’t er ek de Fryske literatuer yn besprekt. En ‘Canterò per te’ (’k Sil foar dy sjonge – GR, s. 24) yn it bondeltsje Poeti frisoni (Milaan, 1952). Beide Italjaanske oersettings skriuwt se spesjaal foar Hagen út.

De korrespondinsje hâldt begjin 1966 frijwat abrupt op as Rixt Hagen freget in part fan it materiaal dat se him stjoerd hat werom te stjoeren. Se sil op reis nei Egypte en wol foardat se fuortgiet it spul graach wer op oarder ha. Hagen docht dat en slút boppedat in papieren ryksdaalder foar de porto yn. Dan beslút Rixt yn har lêste brief laitsjend: ‘”Hjir hat de man mei oan west,” dacht ik. En nu maakt het papiertje de reis terug naar Rotterdam.’
De fjouwer brieven fan Rixt oan Hagen, de brief fan ds. F. Dykstra oan ds. J.C. Hagen en de earste en twadde brief fan Hagen oan Rixt (dy’t ek by Koos Hagen syn skinking sieten) wurde no taheakke oan it persoanlike argyf fan de dichteresse dat by Tresoar leit.

Klik hjir foar de brieven (pdf). Faaks moatte jo by guon brieven efkes ynzoome.

Sjoch ek by Sirkwy

 

 

 

Gers en snert

Elmar Kuiper syn tredde moannegedicht fan jannewaris

Foto: Geart Tigchelaar

Gers en snert

Immen hie yn Lucy har dreamen it gers meand.
Eva miende dat de wask al strutsen wie.
Joyce waard deawurch wekker.
Wolken dreaunen as ripe druven oer it lân.
Wybrich rûn in ein mei har hûn en ‘Handhaving’ frege
oft se genôch skytpûdsjes by har hie.
Stella krige in narsisme-ynfarkt.
Rob leaude net yn de geast.
Wiebe himmele syn pagina rigûreus skjin.
Jacco rôp aktivisten, twivelders, ûntkenners, boeren, boargers,
fantasten en wittenskippers op om nei te tinken oer ús takomst.
It hillige fruit bedoar.
Elske tocht oan de hongerwinter.
Bart lies yn The Times in healwiis ferhaal oer nazy-feilingen.
Erik miende dat in ljochtstriel, dy’t rjocht út in wolk kaam,
in tankstasjon reitsje koe.
Lieuwe soe snert ynslaan.
Anouk sloech mei de koarts yn ’e bealch
op in Boeddhistyske gong.

hoecht in namme wat?

Hjoed de Fryske oersetting fan it nijste gedicht dat Tsead Bruinja as Dichter des Vaderlands publisearre hat. Tsead skreau it gedicht foar it projekt ‘De 102.000 Namen Lezen’ fan Herinneringscentrum Kamp Westerbork. It waard juster, doe’t it 75 jier lyn wie dat Auschwitz troch de Russen befrijd waard, publisearre yn de NRC. De oersetting is fan Geart Tigchelaar.

hoecht in namme wat?

elke namme moat op syn minst
ien kear stavere wurde op it gemeentehûs
troch in âlder dy’t mei dy namme optein
in leauwe in held in freon of in famyljelid
yn libben hâldt

elke namme moat op syn minst fjouwertûzen kear
roppen wurde út in healiepen bûtendoar wei
wylst de waarme lucht fan it jûnsiten troch in keukensrút
in kâlde bernenoas ynkrôlet

alle nammen hearre sekers fiif kear op it puntsje
fan ’e tonge fan in bêste freon te lizzen by de fraach
nei wa’t syn of har bêste freon is
en wêrom

gjin ien namme fertsjinnet it om net flústere te wurden
en net fia it ear fan in leafste
bûtengewoan faak de búk fan dy oar
te kideljen

dêr binne nammen foar makke

nammen hearre in libben lang mei te gean
en mei in libben lang witte jo hiel goed
wat ik bedoel

nammen meie allinnich stadichjesoan ferdwine út ús tinzen
en net foar’t se in ôfskiedsdûnske makke hawwe
op ús triljende lippen

der is gjin inkelde reden om de namme
fan in muorre te skroevjen

as dy namme net in nij hûs
te wachtsjen stiet

want in namme wol libje

Sjoch foar it Nederlânske orizjineel by de NRC

In snjit joadium

It twadde moannegedicht fan Elmar Kuiper, dichter fan de moanne jannewaris.

Foto: Geart Tigchelaar

In snjit joadium

Donald kin samar oer de râne fan ’e ôfgrûn kiperje, yn ’e
bedelte om memmy roppe en noait wer by de berch
opklauwe. Koloanjes baktearjes meitsje in fyn slyklaachje
by de drompel ûnder it dûsgerdyn. Vladimir keapet
in preferinte Fryske hynst. Theresa lit in ferkeard wurd
falle. Franciscus wrot him fêst yn it grom fan ’e tiid.

‘Folk,’ ropt Boris en stoarret yn ’e spegel, dêr’t tinzen as
leavehearsingeltsjes skûlje. Yn ’e tearen fan Shinzo Abe
krûpt it hertsear. Der kaam net ien werom op ’e basis.
Efter in stielen gerdyn jankt er in stille oseaan fol. Mark
bout in hiele waarme sliepdoaze foar syn Priscilla. Yn in
kluster of dize fan skytlytse dripkes driuwe firussen.

Merkel rydbosket. Macron faget in krommel fuort. De ierde
is in spierbal en de plom oan ’e kime in pronksike sturt.
Rutte makket in selfy, Xi Jinping tikket mei in refleks-
hammer tsjin it porslein. Kim Jong-un mjit de wjukken
fan in ingel. Kuiper hat de mûle yn beide hannen, pûlket
oan de hûd, docht in snjit joadium op ’e wierheid.